📖 Nursing glossary sa Tagalog
316 nursing term na ipinaliwanag sa isang simpleng pangungusap, sa Tagalog at English, kasama ang araling nagtuturo nito.
Ang exam
Computer adaptive testing (CAT)
Isang exam na pumipili ng susunod na tanong batay sa mga sagot mo hanggang sa puntong iyon, hinahanap ang antas kung saan nagsisimula kang magkamali.
An exam that picks each next question based on your answers so far, hunting for the level where you start to miss.
📚 Pag-aralan: Bakit Mahirap ang Bawat Tanong (Iyon Mismo ang Punto)
Passing standard
Ang antas ng kakayahan na itinakda ng NCSBN na dapat mapatunayang lampas ng isang kandidato, na may 95% na kumpiyansa, para pumasa.
The ability level set by NCSBN that a candidate must be shown to be above, with 95% confidence, to pass.
Clinical Judgment Measurement Model
Ang anim na hakbang na modelo ng NCSBN (recognize cues, analyze cues, prioritize hypotheses, generate solutions, take action, evaluate outcomes) na sinusunod ng mga case-study item.
NCSBN's six-step model (recognize cues, analyze cues, prioritize hypotheses, generate solutions, take action, evaluate outcomes) that case-study items follow.
📚 Pag-aralan: Ang Anim na Hakbang na Nakatago sa Bawat Case Study
Select all that apply (SATA)
Isang item kung saan kahit ilang option ay puwedeng tama, kaya bawat option ay hinuhusgahan nang hiwalay bilang totoo o mali.
An item where any number of options can be correct, so each option is judged on its own as true or false.
📚 Pag-aralan: SATA: Bawat Option ay Sariling Tanong na True-or-False
Bowtie item
Isang stand-alone na item kung saan pipiliin mo mula sa mga listahan ng options ang pinaka-malamang na kondisyon ng pasyente (gitna), dalawang aksyon na gagawin (kaliwa) at dalawang parameter na imo-monitor (kanan).
A stand-alone item in which you choose the client's most likely condition (center), two actions to take (left) and two parameters to monitor (right) from lists of options.
📚 Pag-aralan: Ang Bowtie: Kondisyon sa Gitna, Actions sa Kaliwa, Parameters sa Kanan
Matrix item
Isang grid para i-classify ang bawat row (isang finding o order) sa isang column (matrix multiple choice) o sa isa o higit pang column (matrix multiple response), na may partial-credit scoring.
A grid for classifying each row (a finding or order) into one column (matrix multiple choice) or one or more columns (matrix multiple response), with partial-credit scoring.
Authorization to Test (ATT)
Ang permisong ipinadala sa email para mag-schedule ng exam, na may bisa lamang sa limitadong panahon na itinakda ng iyong nursing regulatory body.
The emailed permission to schedule the exam, valid for a limited window set by your nursing regulatory body.
📚 Pag-aralan: Mga Logistics sa Araw ng Test na Walang Nagtuturo
Candidate Performance Report
Ang breakdown ayon sa content area na natatanggap ng mga kandidatong hindi pumasa, na ginagamit sa pagplano ng susunod na pagsubok.
The breakdown by content area that candidates who do not pass receive, used to plan the next attempt.
📚 Pag-aralan: Mga Logistics sa Araw ng Test na Walang Nagtuturo
Priority at management
ABCs
Ang unang panuntunan sa prioritization: ang mga problema sa airway ay mas inuuna kaysa sa breathing, na mas inuuna kaysa sa circulation.
The first prioritization rule: airway problems outrank breathing problems, which outrank circulation problems.
📚 Pag-aralan: Airway, Breathing, Circulation: Ang Tiebreaker
Maslow's hierarchy
Isang pagraranggo ng mga pangangailangan kung saan ang physiological needs ay una bago ang safety, at pareho silang nauuna sa emosyonal na pangangailangan.
A ranking of needs where physiological needs come before safety, and both come before emotional needs.
Nursing process (ADPIE)
Assessment, diagnosis, planning, implementation at evaluation, ang siklong sinusunod ng bawat plan of care.
Assessment, diagnosis, planning, implementation and evaluation, the cycle every plan of care follows.
📚 Pag-aralan: ADPIE: Hindi Medical Diagnosis ang Nursing Diagnosis
Delegation
Ang pagpayag sa isang competent na tao na gawin ang isang specific na nursing task na lampas sa kanyang karaniwang role; ang delegatee ang mananagot sa paggawa nito, at ang nurse sa pag-delegate at pag-supervise.
Allowing a competent person to perform a specific nursing task beyond their usual role; the delegatee is accountable for doing it, the nurse for delegating and supervising.
Five rights of delegation
Tamang task, tamang circumstance, tamang tao, tamang direksyon at tamang supervision.
Right task, right circumstance, right person, right direction and right supervision.
Unlicensed assistive personnel (UAP)
Mga staff tulad ng nursing assistant na gumagawa ng mga regular at predictable na gawain para sa mga stable na pasyente sa ilalim ng direksyon ng nurse.
Staff such as nursing assistants who do routine, predictable tasks for stable clients under the nurse's direction.
START triage
Isang sistema ng pag-uuri sa sakuna na nagta-tag sa mga biktima ng pula (immediate), dilaw (delayed), berde (minor) o itim (expectant).
A disaster sorting system that tags victims red (immediate), yellow (delayed), green (minor) or black (expectant).
📚 Pag-aralan: Disaster Triage: Minsan Mali ang Pinakamalubha Muna
Informed consent
Ang kusang-loob na pagsang-ayon ng isang may kakayahang pasyente sa isang procedure matapos ipaliwanag ng provider ang mga panganib, benepisyo at alternatibo nito.
A competent client's voluntary agreement to a procedure after the provider explains its risks, benefits and alternatives.
📚 Pag-aralan: Kaninong Trabaho ang Informed Consent? (Hindi Mo)
Advance directive
Isang dokumentong nagsasabi ng mga nais na treatment ng pasyente o nagtatalaga ng magdedesisyon kapag hindi na siya makapagdesisyon.
A document stating a client's treatment wishes or naming a decision-maker for when the client cannot decide.
📚 Pag-aralan: Living Will, Proxy at ang DNR na Hindi "Huwag Gamutin"
Do-not-resuscitate order (DNR)
Order ng provider na huwag gawin ang CPR sa cardiac o respiratory arrest; nagpapatuloy ang ibang treatment maliban kung nililimitahan ito ng hiwalay na orders o ng kagustuhan ng client.
A provider's order to withhold CPR in cardiac or respiratory arrest; other treatments continue unless limited by separate orders or the client's wishes.
📚 Pag-aralan: Living Will, Proxy at ang DNR na Hindi "Huwag Gamutin"
SBAR
Situation, background, assessment, recommendation: ang istruktura sa pag-uulat ng problema ng pasyente sa isang provider.
Situation, background, assessment, recommendation: the structure for reporting a client problem to a provider.
📚 Pag-aralan: SBAR, Handoff at Kailan Aakyat sa Chain of Command
Incident report
Isang internal na dokumento para sa kalidad na isinusumite sa anumang hindi pangkaraniwang pangyayari, hindi isinasama sa chart ng pasyente at hindi kailanman binabanggit doon; ang facts ng pangyayari, assessment at care na ibinigay ay chine-chart nang objective.
An internal quality document filed for any unusual event, never placed in or mentioned in the client's chart; event facts, assessment and care given are charted objectively.
📚 Pag-aralan: Incident Report, Root Cause at Kanino Magre-refer
Safety at infection
Standard precautions
Ang hand hygiene, protective equipment na angkop sa inaasahang exposure, at ligtas na paggamit ng sharps at injection na ginagawa sa bawat pasyente, anuman ang diagnosis.
The hand hygiene, protective equipment matched to the expected exposure, and safe sharps and injection practices used with every client, regardless of diagnosis.
📚 Pag-aralan: Contact, Droplet, Airborne: Piliin ang Tamang Pinto
Contact precautions
Gown at gloves para sa mga organismong naipapasa sa pamamagitan ng paghawak, tulad ng MRSA, VRE, C. difficile at scabies.
Gown and gloves for organisms spread by touch, such as MRSA, VRE, C. difficile and scabies.
📚 Pag-aralan: Contact, Droplet, Airborne: Piliin ang Tamang Pinto
Droplet precautions
Surgical mask na isinusuot pagpasok sa kuwarto ng pasyenteng may influenza, pertussis, mumps, rubella o meningococcal meningitis.
A surgical mask worn on entering the room of a client with influenza, pertussis, mumps, rubella or meningococcal meningitis.
📚 Pag-aralan: Contact, Droplet, Airborne: Piliin ang Tamang Pinto
Airborne precautions
Isang N95 respirator at negative-pressure room para sa tuberculosis, measles, varicella at disseminated zoster.
An N95 respirator and a negative-pressure room for tuberculosis, measles, varicella and disseminated zoster.
📚 Pag-aralan: Contact, Droplet, Airborne: Piliin ang Tamang Pinto
Negative-pressure room
Isang kuwartong humihila ng hangin papasok at inilalabas ito sa labas ng gusali para hindi makatakas ang mga airborne na organismo sa hallway.
A room that pulls air inward and vents it outside so airborne organisms cannot escape into the hallway.
📚 Pag-aralan: Contact, Droplet, Airborne: Piliin ang Tamang Pinto
Surgical asepsis
Teknik na pinapanatiling ganap na walang microorganism ang isang lugar, ginagamit sa mga catheter, central line at invasive procedure.
Technique that keeps an area completely free of microorganisms, used for catheters, central lines and invasive procedures.
📚 Pag-aralan: Clean Laban sa Sterile, at ang Chain na Binabali Mo
Restraint
Anumang manual na paraan, physical device o gamot na naglilimita sa galaw o kumokontrol sa behavior at hindi standard treatment para sa kondisyon ng pasyente; isang huling paraan, na may order na may takdang oras at hindi PRN.
Any manual method, physical device or drug that restricts movement or manages behavior and is not standard treatment for the client's condition; a last resort, with a time-limited, non-PRN order.
📚 Pag-aralan: Restraints: Huling Paraan, May Oras ang Order, Quick-Release Knot
Quick-release knot
Isang buhol na nakakakalas ng restraint sa isang hila lang, itinatali sa bed frame at hindi kailanman sa side rail.
A knot that frees a restraint with one pull, tied to the bed frame and never to the side rail.
📚 Pag-aralan: Restraints: Huling Paraan, May Oras ang Order, Quick-Release Knot
Morse Fall Scale
Isang score ng fall risk na binubuo mula sa kasaysayan ng pagkahulog, mga diagnosis, mobility aid, IV line, lakad at mental status.
A fall-risk score built from fall history, diagnoses, mobility aids, IV lines, gait and mental status.
📚 Pag-aralan: Pagkahulog: Mababang Kama, Naka-lock ang Gulong, Abot ang Call Light
High-alert medication
Isang gamot tulad ng insulin, heparin, opioids o concentrated electrolytes na may mataas na panganib ng malubhang pinsala kapag nagkamali sa pagbigay; nangangailangan ng safeguards, kasama ang independent double checks ayon sa facility policy.
A drug like insulin, heparin, opioids or concentrated electrolytes with high risk of serious harm if given in error; needs safeguards, including independent double checks per facility policy.
📚 Pag-aralan: Ang mga Rights ng Medication Administration at ang mga Error na Tumatalo Rito
RACE
Rescue, alarm, confine, extinguish o evacuate: ang pagkakasunod-sunod ng gagawin kapag may natuklasang sunog.
Rescue, alarm, confine, extinguish or evacuate: the order of actions when a fire is discovered.
📚 Pag-aralan: RACE, PASS at ang mga Panganib na Nakatago sa Harap Mo
PASS
Pull, aim, squeeze, sweep: kung paano gamitin ang fire extinguisher.
Pull, aim, squeeze, sweep: how to use a fire extinguisher.
📚 Pag-aralan: RACE, PASS at ang mga Panganib na Nakatago sa Harap Mo
Pharmacology at IV
Peak (insulin)
Ang oras pagkatapos ng dose kung kailan pinakamalakas ang epekto ng gamot; sa insulin, ito ang oras na pinakamalamang mag-hypoglycemia ang pasyente.
The time after a dose when a drug's effect is strongest; for insulin, the hour the client is most likely to go hypoglycemic.
Rule of 15
Sa hypoglycemia, magbigay ng 15 gramo ng mabilis na carbohydrate at i-recheck ang glucose pagkalipas ng 15 minuto.
For hypoglycemia, give 15 grams of fast carbohydrate and recheck the glucose in 15 minutes.
aPTT
Ang clotting test na nagmo-monitor ng heparin infusion, na ang target ay mga 1.5 hanggang 2.5 beses ng control.
The clotting test that monitors a heparin infusion, aiming for about 1.5 to 2.5 times the control.
📚 Pag-aralan: Heparin, Warfarin at ang mga Lab na Namamahala sa Kanila
INR
Ang clotting test na nagmo-monitor ng warfarin, na karaniwang target ay 2 hanggang 3.
The clotting test that monitors warfarin, usually aiming for 2 to 3.
📚 Pag-aralan: Heparin, Warfarin at ang mga Lab na Namamahala sa Kanila
Antidote
Isang gamot na bumabaligtad sa epekto ng ibang gamot, tulad ng naloxone para sa opioids o vitamin K para sa warfarin.
A drug that reverses the effect of another, such as naloxone for opioids or vitamin K for warfarin.
📚 Pag-aralan: Ang Antidote Table na Makikita Mo sa Araw ng Exam
Heparin-induced thrombocytopenia (HIT)
Isang immune reaction sa heparin na nagpapababa ng platelet count at kabalintunaang nagdudulot ng mga namuong dugo; permanenteng itinitigil ang heparin.
An immune reaction to heparin that drops the platelet count and paradoxically causes clots; heparin is stopped for good.
📚 Pag-aralan: Heparin, Warfarin at ang mga Lab na Namamahala sa Kanila
Trough level
Ang pinakamababang antas ng gamot sa dugo, kinukuha ilang sandali bago ang susunod na dose, ginagamit sa pag-monitor ng aminoglycosides, at vancomycin maliban kung gumagamit ang pharmacy ng AUC-guided dosing.
The lowest drug level in the blood, drawn just before the next dose, used to monitor aminoglycosides, and vancomycin unless pharmacy uses AUC-guided dosing.
Extravasation
Ang pagtagas ng isang vesicant (nakakasira ng tissue) na IV na gamot, tulad ng ilang chemotherapy, sa tissue sa paligid ng ugat; ang pagtagas ng non-vesicant ay infiltration.
Leakage of a vesicant (tissue-damaging) IV drug, such as some chemotherapy, into the tissue around the vein; a non-vesicant leak is infiltration.
📚 Pag-aralan: IV Fluids, Mga Patakaran sa Potassium at ang Unang 15 Minuto ng Transfusion
Transfusion reaction
Lagnat, panginginig, pananakit ng likod, pantal o hypotension habang may blood transfusion; itigil ang dugo at panatilihing bukas ang linya gamit ang saline sa pamamagitan ng bagong tubing.
Fever, chills, back pain, hives or hypotension during a blood transfusion; stop the blood and keep the line open with saline through new tubing.
📚 Pag-aralan: IV Fluids, Mga Patakaran sa Potassium at ang Unang 15 Minuto ng Transfusion
Desired over have
Ang formula sa pagkalkula ng dose: ang desired dose na hinati sa dose na mayroon, na i-multiply sa dami ng pinaglalagyan nito.
The dose calculation formula: desired dose divided by the dose on hand, times the quantity it comes in.
📚 Pag-aralan: Desired Over Have, Times Quantity: Ang Formula
Drop factor
Ang bilang ng patak kada milliliter na inilalabas ng gravity IV set, na nakalimbag sa package ng tubing.
The number of drops per milliliter a gravity IV set delivers, printed on the tubing package.
Parkland formula
Fluid resuscitation sa paso: 4 mL × kg × porsyento ng body surface na nasunog sa loob ng 24 oras, kalahati sa unang 8 oras mula sa pagkapaso.
Burn fluid resuscitation: 4 mL × kg × percent of body surface burned over 24 hours, half in the first 8 hours from the injury.
📚 Pag-aralan: Burns: Ang Parkland Formula at Neutropenic Fever
Mga pangunahing gamot
ACE inhibitors (-pril)
Binababa ang blood pressure at pinoprotektahan ang puso at bato sa heart failure at diabetes; ang mga kilalang epekto ay tuyong ubo, mataas na potassium at angioedema (itigil ang gamot at protektahan ang airway), at hindi ito ibinibigay sa pagbubuntis.
Lower blood pressure and protect the heart and kidneys in heart failure and diabetes; the defining effects are a dry cough, high potassium and angioedema (stop the drug and protect the airway), and they are never given in pregnancy.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Angiotensin receptor blockers (-sartan)
Ang alternatibo sa ACE inhibitor para sa pasyenteng nagkaroon ng ubo; pinapataas pa rin nila ang potassium at maaaring magdulot ng angioedema, kaya suriin ang potassium at creatinine, at kontraindikado sila sa pagbubuntis.
The ACE inhibitor alternative for a client who developed the cough; they still raise potassium and can cause angioedema, so check potassium and creatinine, and they are contraindicated in pregnancy.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Beta blockers (-olol)
Pinapabagal ang puso at binababa ang blood pressure pagkatapos ng heart attack at sa heart failure; i-hold kapag ang heart rate ay mas mababa sa 60 o ang systolic pressure ay mas mababa sa 90 ayon sa order, huwag itong ihinto bigla, at balaan ang mga pasyenteng may diabetes na tinatakpan nito ang hypoglycemia.
Slow the heart and lower blood pressure after a heart attack and in heart failure; hold for a heart rate under 60 or systolic pressure under 90 per order, never stop them abruptly, and warn clients with diabetes that they mask hypoglycemia.
📚 Pag-aralan: Digoxin, Beta Blockers at Nitro: Hold Parameters at Hard Stops
Calcium channel blockers (-dipine, verapamil, diltiazem)
Nirerelaks ang mga ugat para sa hypertension at angina, at ang verapamil o diltiazem ay nagpapabagal din ng heart rate; asahan ang pamamaga ng bukung-bukong at sakit ng ulo, i-hold kapag mababa ang pressure o mabagal ang pulso ayon sa order, at iwasan ang grapefruit juice.
Relax vessels for hypertension and angina, and verapamil or diltiazem also slow the heart rate; expect ankle swelling and headache, hold for low pressure or a slow pulse per order, and avoid grapefruit juice.
📚 Pag-aralan: Digoxin, Beta Blockers at Nitro: Hold Parameters at Hard Stops
Loop at thiazide diuretics · Loop and thiazide diuretics
Ang furosemide at hydrochlorothiazide ay parehong nagpapaihi ng potassium, kaya suriin ang level, timbangin ang pasyente araw-araw at ibigay ang dose sa umaga; dahan-dahang i-push ang IV furosemide para maprotektahan ang pandinig, at asahan na pinapataas ng thiazides ang glucose, uric acid at calcium.
Furosemide and hydrochlorothiazide both waste potassium, so check the level, weigh the client daily and give the dose in the morning; push IV furosemide slowly to protect hearing, and expect thiazides to raise glucose, uric acid and calcium.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Potassium-sparing diuretics
Ang spironolactone at mga kauri nito ay nagpapanatili ng potassium, kaya ang panganib ay hyperkalemia; turuan ang pasyente na huwag uminom ng potassium supplements at salt substitutes, bantayan ang level kapag may ACE inhibitors o ARBs, at asahan ang pananakit ng suso sa spironolactone.
Spironolactone and its relatives hold on to potassium, so the danger is hyperkalemia; teach the client to skip potassium supplements and salt substitutes, watch the level with ACE inhibitors or ARBs, and expect breast tenderness with spironolactone.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Digoxin
Pinalalakas at pinapabagal ang puso sa heart failure at atrial fibrillation; magbilang ng apical pulse sa buong isang minuto at i-hold kapag mas mababa sa 60, bantayan ang pagduduwal, pagsusuka at yellow-green halos, tandaan na ang mababang potassium ay nagpapataas ng toxicity, at ang antidote ay digoxin immune fab.
Strengthens and slows the heart in failure and atrial fibrillation; count an apical pulse for a full minute and hold under 60, watch for nausea, vomiting and yellow-green halos, remember low potassium raises toxicity, and the antidote is digoxin immune fab.
📚 Pag-aralan: Digoxin, Beta Blockers at Nitro: Hold Parameters at Hard Stops
Nitroglycerin at nitrates · Nitroglycerin and nitrates
Pinalalawak ang mga ugat para maibsan ang angina: isang sublingual tablet kada 5 minuto hanggang tatlo, at tumawag sa emergency services kung hindi umepekto ang una; asahan ang sakit ng ulo, itago ang tablets sa madilim na bote, at huwag ibigay sa loob ng 24 hanggang 48 oras ng sildenafil o tadalafil.
Dilate vessels to relieve angina: one sublingual tablet every 5 minutes up to three, calling emergency services if the first does not help; expect a headache, store tablets in the dark bottle, and never give within 24 to 48 hours of sildenafil or tadalafil.
📚 Pag-aralan: Digoxin, Beta Blockers at Nitro: Hold Parameters at Hard Stops
Statins (-statin)
Binababa ang cholesterol para maiwasan ang heart attack at stroke; turuan ang pasyente na i-report ang hindi maipaliwanag na pananakit ng kalamnan o maitim na ihi (rhabdomyolysis), suriin ang liver enzymes, inumin ang simvastatin sa gabi, iwasan ang grapefruit juice, at itigil ito sa pagbubuntis.
Lower cholesterol to prevent heart attack and stroke; teach the client to report unexplained muscle pain or dark urine (rhabdomyolysis), check liver enzymes, take simvastatin in the evening, avoid grapefruit juice, and stop them in pregnancy.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Amiodarone
Kinokontrol ang mapanganib na ventricular at atrial rhythms pero sinisira ang baga, thyroid, atay at mata; i-report agad ang bagong ubo o dyspnea, suriin ang thyroid at liver labs, asahan ang bradycardia at hypotension habang IV loading, at turuan ng sun protection dahil sa blue-gray na balat at photosensitivity.
Controls dangerous ventricular and atrial rhythms but damages the lungs, thyroid, liver and eyes; report new cough or dyspnea at once, check thyroid and liver labs, expect bradycardia and hypotension during IV loading, and teach sun protection for the blue-gray skin and photosensitivity.
📚 Pag-aralan: Digoxin, Beta Blockers at Nitro: Hold Parameters at Hard Stops
Adenosine
Nire-reset ang supraventricular tachycardia sa pamamagitan ng saglit na pagtigil ng puso; i-push ito nang mabilis sa loob ng 1 hanggang 2 segundo na may agarang saline flush sa malaking proximal vein, panatilihin ang pasyente sa monitor, at balaan na inaasahan ang ilang segundong bigat sa dibdib, pamumula at asystole.
Resets supraventricular tachycardia by briefly stopping the heart; push it fast over 1 to 2 seconds with an immediate saline flush into a large proximal vein, keep the client on a monitor, and warn that seconds of chest pressure, flushing and asystole are expected.
📚 Pag-aralan: Digoxin, Beta Blockers at Nitro: Hold Parameters at Hard Stops
Atropine
Ang anticholinergic na nagpapabilis ng symptomatic na mabagal na puso (1 mg IV, inuulit kada 3 hanggang 5 minuto hanggang 3 mg) at ang antidote sa cholinergic crisis at organophosphate poisoning; asahan ang tuyong bibig, malabong paningin, urinary retention at pamumula.
The anticholinergic that speeds a symptomatic slow heart (1 mg IV, repeated every 3 to 5 minutes to 3 mg) and the antidote for cholinergic crisis and organophosphate poisoning; expect dry mouth, blurred vision, urinary retention and flushing.
📚 Pag-aralan: Ang Antidote Table na Makikita Mo sa Araw ng Exam
Epinephrine
Ang unang gamot sa anaphylaxis, 0.3 hanggang 0.5 mg IM (1 mg/mL) sa labas ng hita, at 1 mg IV kada 3 hanggang 5 minuto sa cardiac arrest; asahan ang tachycardia at hypertension, at dalawang beses i-check ang concentration dahil sampung beses ang pagkakaiba ng dalawang strength.
The first drug for anaphylaxis, 0.3 to 0.5 mg IM (1 mg/mL) into the outer thigh, and 1 mg IV every 3 to 5 minutes in cardiac arrest; expect tachycardia and hypertension, and check the concentration twice because the two strengths differ tenfold.
📚 Pag-aralan: Apat na Uri ng Shock at ang Unang Oras ng Sepsis
Vasopressors (norepinephrine, dopamine)
Kinokontrata ang blood vessels para pataasin ang blood pressure sa shock habang o pagkatapos ng fluids (norepinephrine muna sa septic shock), tinitrate gamit ang pump hanggang mean arterial pressure na 65 o higit pa; mas mainam ang central line, pero puwedeng simulan nang panandalian sa malaking proximal peripheral IV.
Constrict vessels to raise blood pressure in shock during or after fluids (norepinephrine first in septic shock), titrated by pump to a mean arterial pressure of 65 or more; a central line is preferred, but they can start short term in a large proximal peripheral IV.
Nitroprusside
Mabilis na IV vasodilator para sa hypertensive emergency, tinitrate na may tuloy-tuloy na blood pressure monitoring (mainam na arterial line); balutan ang bag para protektahan sa liwanag, at bantayan ang cyanide o thiocyanate toxicity (confusion, metabolic acidosis) sa mataas na dose, matagal na infusion o kidney failure.
A fast IV vasodilator for hypertensive emergency, titrated with continuous blood pressure monitoring (ideally an arterial line); wrap the bag to protect it from light, and watch for cyanide or thiocyanate toxicity (confusion, metabolic acidosis) with high doses, long infusions or kidney failure.
📚 Pag-aralan: Digoxin, Beta Blockers at Nitro: Hold Parameters at Hard Stops
Hydralazine
Direktang vasodilator para sa malubhang hypertension, kasama ang preeclampsia kasabay ng labetalol; asahan ang reflex tachycardia, sakit ng ulo at orthostatic na pagbaba ng pressure, i-check ang blood pressure bago at pagkatapos ng bawat IV dose, at i-report ang pananakit ng kasukasuan o rash, na maaaring senyales ng lupus-like reaction sa matagal na paggamit.
A direct vasodilator for severe hypertension, including preeclampsia alongside labetalol; expect reflex tachycardia, headache and orthostatic drops, check blood pressure before and after each IV dose, and report joint pain or rash, which can signal a lupus-like reaction with long-term use.
📚 Pag-aralan: Preeclampsia, Magnesium, at ang mga Reflex na Sinusuri Mo
Clonidine
Central alpha-2 agonist para sa hypertension (pati ADHD at opioid withdrawal) na nagdudulot ng tuyong bibig at antok; ang kilalang panganib ay rebound hypertension kapag biglang itinigil, kaya i-taper ito, huwag laktawan ang dose, at palitan ang lingguhang patch ayon sa iskedyul.
A central alpha-2 agonist for hypertension (also ADHD and opioid withdrawal) that causes dry mouth and drowsiness; the defining danger is rebound hypertension when it is stopped suddenly, so taper it, never skip doses, and change the weekly patch on schedule.
📚 Pag-aralan: Digoxin, Beta Blockers at Nitro: Hold Parameters at Hard Stops
Sacubitril-valsartan
Combination para sa heart failure na nagpapababa ng pagkamatay at pagpapaospital; huwag ibigay sa loob ng 36 oras ng ACE inhibitor o sa sinumang nagkaroon ng angioedema sa ACE inhibitor o ARB, bantayan ang blood pressure, potassium at creatinine, at itigil ito sa pagbubuntis.
A heart failure combination that cuts deaths and hospital stays; never give it within 36 hours of an ACE inhibitor or to anyone who had angioedema on an ACE inhibitor or ARB, watch blood pressure, potassium and creatinine, and stop it in pregnancy.
Antiplatelets (aspirin, clopidogrel)
Pinipigilan ang pagdikit-dikit ng platelets pagkatapos ng heart attack, stroke o stent; pareho silang nagdudulot ng pagdurugo at karaniwang itinitigil 5 hanggang 7 araw bago ang operasyon ayon sa order, hindi binibigyan ng aspirin ang mga batang may viral illness (Reye's syndrome), at pinahihina ng omeprazole ang clopidogrel.
Keep platelets from clumping after heart attack, stroke or a stent; both cause bleeding and are usually stopped 5 to 7 days before surgery per order, aspirin is never given to children with viral illness (Reye's syndrome), and omeprazole weakens clopidogrel.
Heparin
Pinipigilan at ginagamot ang clots sa loob ng ilang minuto, ibinibigay IV sa pump o subcutaneously; i-monitor ang aPTT (goal 1.5 hanggang 2.5 beses ng control) at platelets, bantayan ang pagdurugo at heparin-induced thrombocytopenia, at laging may protamine sulfate na antidote.
Prevents and treats clots within minutes, given IV by pump or subcutaneously; monitor the aPTT (goal 1.5 to 2.5 times control) and platelets, watch for bleeding and heparin-induced thrombocytopenia, and keep protamine sulfate available as the antidote.
📚 Pag-aralan: Heparin, Warfarin at ang mga Lab na Namamahala sa Kanila
Enoxaparin (low-molecular-weight heparin)
Low-molecular-weight heparin na itinuturok sa taba ng tiyan nang hindi inilalabas ang air bubble, hindi nag-aaspirate o nagkukuskos sa site; hindi nito kailangan ng regular na aPTT monitoring, binabawasan ang dose sa sakit sa bato, at may boxed warning para sa spinal hematoma kapag may epidural catheter.
A low-molecular-weight heparin injected into the abdominal fat without expelling the air bubble, aspirating or rubbing the site; it needs no routine aPTT monitoring, is dose-reduced in kidney disease, and carries a boxed warning for spinal hematoma with epidural catheters.
📚 Pag-aralan: Heparin, Warfarin at ang mga Lab na Namamahala sa Kanila
Warfarin
Oral na anticoagulant na 3 hanggang 5 araw bago umepekto at minomonitor gamit ang INR (karaniwang goal 2 hanggang 3); turuan ng tuloy-tuloy na vitamin K intake, walang aspirin o NSAIDs, at bleeding precautions; iwasan sa pagbubuntis (maliban sa ilang pasyenteng may mechanical valve); reversal: vitamin K, dagdag ang 4-factor PCC para sa major bleeding.
Oral anticoagulant, 3 to 5 day onset, monitored by INR (usual goal 2 to 3); teach steady vitamin K intake, no aspirin or NSAIDs, bleeding precautions; avoid in pregnancy (except some mechanical valve clients); reversal: vitamin K, plus 4-factor PCC for major bleeding.
📚 Pag-aralan: Heparin, Warfarin at ang mga Lab na Namamahala sa Kanila
Direct oral anticoagulants (DOACs)
Ang apixaban, rivaroxaban, dabigatran at edoxaban ay pumipigil ng stroke at gumagamot ng clots nang walang regular na lab monitoring; ang nakaligtaang dose ay lubhang nagpapataas ng panganib ng clot (boxed warning), ang pagdurugo ang pangunahing panganib, ang kidney function ang gabay sa dose, at ang idarucizumab ang nagre-reverse ng dabigatran.
Apixaban, rivaroxaban, dabigatran and edoxaban prevent stroke and treat clots without routine lab monitoring; missed doses sharply raise clot risk (boxed warning), bleeding is the main danger, kidney function guides the dose, and idarucizumab reverses dabigatran.
📚 Pag-aralan: Heparin, Warfarin at ang mga Lab na Namamahala sa Kanila
Thrombolytics (alteplase, tenecteplase)
Tinutunaw ang clot sa ischemic stroke (sa loob ng 4.5 oras mula nang huling kilalang maayos), heart attack at massive pulmonary embolism; alisin muna ang posibilidad ng pagdurugo at kamakailang operasyon, kontrolin ang blood pressure, iwasan ang IM injections at hindi kailangang tusok, at itigil ang infusion sa anumang pagdurugo o pagbabago sa neurologic status.
Dissolve the clot in ischemic stroke (within 4.5 hours of last known well), heart attack and massive pulmonary embolism; rule out bleeding and recent surgery first, control blood pressure, avoid IM injections and needless punctures, and stop the infusion for any bleeding or neurologic change.
📚 Pag-aralan: Mga Window ng Stroke at Tumataas na Intracranial Pressure
Protamine at vitamin K · Protamine and vitamin K
Ang pares ng anticoagulant reversal: ang protamine ay nagne-neutralize ng heparin sa loob ng ilang minuto pero nagdudulot ng hypotension at anaphylaxis kung mabilis na i-push; ang vitamin K ay nagre-reverse ng warfarin sa loob ng ilang oras, nang oral o slow IV kasama ang 4-factor PCC para sa malubhang bleeding; erratic ang subcutaneous absorption, at ang IV/IM doses ay may boxed warning.
Anticoagulant reversal pair: protamine neutralizes heparin within minutes but fast push causes hypotension and anaphylaxis; vitamin K reverses warfarin over hours, orally or by slow IV with 4-factor PCC for serious bleeding; subcutaneous absorption is erratic, and IV/IM doses carry a boxed warning.
📚 Pag-aralan: Ang Antidote Table na Makikita Mo sa Araw ng Exam
Albuterol at ipratropium · Albuterol and ipratropium
Ang rescue bronchodilators: binubuksan ng albuterol ang airways sa loob ng ilang minuto pero nagdudulot ng tachycardia, panginginig at pagkabalisa (i-report ang mabilis na tibok ng puso), at ang ipratropium ay nagdaragdag ng anticholinergic na pagkatuyo na may tuyong bibig; ibigay muna ang bronchodilator bago ang anumang inhaled steroid.
The rescue bronchodilators: albuterol opens airways within minutes but causes tachycardia, tremor and nervousness (report a racing heart), and ipratropium adds anticholinergic drying with a dry mouth; take the bronchodilator first, before any inhaled steroid.
Inhaled corticosteroids at montelukast · Inhaled corticosteroids and montelukast
Mga daily controller na hindi nakakapag-relieve ng acute attack nang mag-isa (ang budesonide-formoterol ay gumagana bilang reliever dahil lang sa mabilis nitong formoterol): ang inhaled steroids ay nagdudulot ng thrush at paos kung hindi magmumumog, at ang montelukast ay may boxed warning para sa pagkabalisa, depression at suicidal thoughts.
Daily controllers that do not relieve an acute attack on their own (budesonide-formoterol works as a reliever only through its fast formoterol): inhaled steroids cause thrush and hoarseness unless the mouth is rinsed, and montelukast has a boxed warning for agitation, depression and suicidal thoughts.
Theophylline
Mas lumang bronchodilator na may makitid na therapeutic range (mga 10 hanggang 20 mcg/mL); ang toxicity ay nagpapakita ng pagduduwal, tachycardia, pagkabalisa at seizure, kaya i-check ang levels, limitahan ang caffeine, at alamin na ibinababa ng paninigarilyo ang level habang itinataas ito ng ciprofloxacin at heart failure.
An older bronchodilator with a narrow therapeutic range (about 10 to 20 mcg/mL); toxicity shows as nausea, tachycardia, restlessness and seizures, so check levels, limit caffeine, and know that smoking lowers the level while ciprofloxacin and heart failure raise it.
Insulins ayon sa onset at peak · Insulins by onset and peak
Ang rapid-acting (lispro, aspart) ay nagpi-peak 30 minuto hanggang 3 oras pagkatapos ng turok, ang regular sa 2 hanggang 4 na oras, ang NPH sa 4 hanggang 12, at ang glargine o degludec ay walang peak; pinakamalamang ang hypoglycemia sa peak, kaya dapat handa na ang pagkain.
Rapid-acting (lispro, aspart) peaks 30 minutes to 3 hours after injection, regular in 2 to 4 hours, NPH in 4 to 12, and glargine or degludec has no peak; hypoglycemia is most likely at the peak, so a meal must be ready.
Regular insulin
Ang standard na IV insulin, kaya ito ang ginagamit sa DKA infusion na may oras-oras na glucose at potassium checks (bumababa ang potassium habang itinutulak ito ng insulin sa mga selula); kapag hinalo sa NPH, una ang malinaw na regular bago ang maulap na NPH.
The standard IV insulin, so it runs the DKA infusion with hourly glucose and potassium checks (potassium falls as insulin pushes it into cells); when mixed with NPH, the clear regular is drawn up before the cloudy NPH.
📚 Pag-aralan: DKA Laban sa HHS: Ketones, Fluids at ang Bitag ng Potassium
Glucagon
Ang rescue hormone para sa matinding hypoglycemia kapag hindi ligtas na makalunok ang pasyente: 1 mg IM o subcutaneously (3 mg intranasally), pagkatapos ay ihiga ang pasyente nang nakatagilid dahil karaniwan ang pagsusuka at magpakain ng carbohydrate kapag gising na; ginagamot din nito ang beta blocker overdose.
The rescue hormone for severe hypoglycemia when the client cannot swallow safely: 1 mg IM or subcutaneously (3 mg intranasally), then turn the client on the side because vomiting is common and feed carbohydrate once awake; it also treats beta blocker overdose.
Metformin
First-line na gamot sa type 2 diabetes na hindi nagdudulot ng hypoglycemia nang mag-isa; ang boxed warning ay lactic acidosis, kaya hinohold ito sa kidney failure, malubhang sakit at iodinated contrast ayon sa order (ituloy mga 48 oras pagkatapos kung stable ang kidney function).
First-line type 2 diabetes drug that does not cause hypoglycemia on its own; the boxed warning is lactic acidosis, so it is held for kidney failure, serious illness and iodinated contrast per order (restart about 48 hours later if kidney function is stable).
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Sulfonylureas (glipizide, glyburide, glimepiride)
Pinipiga ang insulin palabas ng pancreas, kaya ang hypoglycemia ang pangunahing panganib, pinakamalala sa matatanda, nakaligtaang pagkain, alak o sakit sa bato; inumin bago mag-almusal, turuan ng mga senyales at ng rule of 15, at asahan ang bahagyang pagtaba.
Squeeze insulin out of the pancreas, so hypoglycemia is the defining risk, worst in older adults, with skipped meals, alcohol or kidney disease; take them before breakfast, teach the signs and the rule of 15, and expect some weight gain.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
SGLT2 inhibitors (-gliflozin)
Pinapalabas ng bato ang glucose sa ihi, na nakatutulong din sa heart failure at sakit sa bato; asahan ang genital yeast infections, urinary infections at dehydration, bantayan ang ketoacidosis kahit normal ang glucose, at i-hold nang hindi bababa sa 3 araw bago ang operasyon ayon sa order.
Make the kidneys dump glucose into the urine, which also helps heart failure and kidney disease; expect genital yeast infections, urinary infections and dehydration, watch for ketoacidosis even with normal glucose, and hold them at least 3 days before surgery per order.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
GLP-1 receptor agonists (-glutide, -tide)
Mga lingguhan o araw-araw na iniksyon (semaglutide, liraglutide, tirzepatide) na nagpapababa ng glucose at timbang sa pamamagitan ng pagbawas ng gana sa pagkain at pagpapabagal ng pag-alis ng laman ng sikmura; inaasahan ang pagduduwal, ang matinding sakit ng tiyan ay nagpapahiwatig ng pancreatitis, may boxed warning para sa thyroid C-cell tumors, at dapat itong malaman ng anesthesia dahil ang punong sikmura ay may panganib ng aspiration.
Weekly or daily injections (semaglutide, liraglutide, tirzepatide) that lower glucose and weight by curbing appetite and slowing the stomach; nausea is expected, severe abdominal pain suggests pancreatitis, there is a boxed warning for thyroid C-cell tumors, and anesthesia must know because the full stomach risks aspiration.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Levothyroxine
Panghabambuhay na kapalit para sa hypothyroidism, iniinom nang walang laman ang tiyan, 30 hanggang 60 minuto bago ang almusal at may 4 na oras na pagitan sa calcium, iron o antacids; ang sobra ay parang hyperthyroidism (mabilis na tibok ng puso, hindi makatulog, pagbaba ng timbang), ang dose ay itinatakda ng TSH, at hindi ito ginagamit pampababa ng timbang.
Lifelong hypothyroidism replacement, taken on an empty stomach 30 to 60 minutes before breakfast and 4 hours apart from calcium, iron or antacids; excess mimics hyperthyroidism (racing heart, insomnia, weight loss), TSH guides dosing, and never use for weight loss.
Methimazole at propylthiouracil (PTU) · Methimazole and propylthiouracil (PTU)
Mga antithyroid na gamot sa hyperthyroidism na ilang linggo bago umepekto; pareho silang maaaring makaubos ng white cells, kaya i-report agad ang sore throat o lagnat, may boxed warning ang PTU para sa liver failure pero ito ang mas pinipili sa unang trimester, at methimazole sa iba pang pagkakataon.
Antithyroid drugs for hyperthyroidism that take weeks to work; both can wipe out white cells, so a sore throat or fever is reported immediately, PTU carries a boxed warning for liver failure but is preferred in the first trimester, and methimazole otherwise.
Corticosteroids (prednisone, hydrocortisone, dexamethasone)
Pinipigilan ang inflammation at pinapalitan ang adrenal hormone; asahan ang mataas na glucose, natatakpang infection, fluid retention, pagkawala ng buto at GI bleeding, ibigay kasama ng pagkain sa umaga, huwag itigil bigla, at ibigay agad ang IV hydrocortisone sa adrenal crisis o kapag na-stress ang pasyenteng nakadepende sa steroid.
Suppress inflammation and replace adrenal hormone; expect high glucose, masked infection, fluid retention, bone loss and GI bleeding, give them with food in the morning, never stop abruptly, and give IV hydrocortisone at once for adrenal crisis or when a steroid-dependent client is stressed.
Proton pump inhibitors (-prazole) at H2 blockers · Proton pump inhibitors (-prazole) and H2 blockers
Binabawasan ang asido ng sikmura para sa reflux at ulcers; iniinom ang PPIs 30 hanggang 60 minuto bago mag-almusal at sa matagal na paggamit ay nagpapataas ng panganib ng bali, Clostridioides difficile at mababang magnesium o B12, habang ang famotidine ay mas banayad na H2 blocker na maaaring magpalito sa matatanda.
Cut stomach acid for reflux and ulcers; PPIs are taken 30 to 60 minutes before breakfast and with long use raise the risk of fractures, Clostridioides difficile and low magnesium or B12, while famotidine is the milder H2 blocker that can confuse older adults.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Antiemetics (ondansetron, metoclopramide)
Hinaharang ng ondansetron ang serotonin para maiwasan ang pagduduwal sa chemotherapy at operasyon at maaaring magpahaba ng QT interval; pinapaubos ng metoclopramide ang laman ng sikmura pero may boxed warning para sa irreversible na tardive dyskinesia, kaya limitado ito sa 12 linggo at itinitigil kapag may abnormal na galaw.
Ondansetron blocks serotonin to prevent chemotherapy and surgical nausea and can prolong the QT interval; metoclopramide empties the stomach but carries a boxed warning for irreversible tardive dyskinesia, so it is limited to 12 weeks and stopped for abnormal movements.
📚 Pag-aralan: Burns: Ang Parkland Formula at Neutropenic Fever
Lactulose
Sugar laxative na nagkukulong ng ammonia sa bituka para sa hepatic encephalopathy at ginagamot ang constipation; i-titrate hanggang dalawa o tatlong malambot na dumi kada araw, bantayan ang dehydration at mababang potassium mula sa pagtatae, at husgahan ang tagumpay sa mas malinaw na isip at bumababang ammonia.
A sugar laxative that traps ammonia in the gut for hepatic encephalopathy and treats constipation; titrate to two or three soft stools a day, watch for dehydration and low potassium from diarrhea, and judge success by a clearer mind and falling ammonia.
Sucralfate
Bumubuo ng paste na bumabalot sa ulcer para ito'y maghilom; ibigay nang walang laman ang tiyan 1 oras bago kumain at bago matulog, ihiwalay sa ibang gamot nang mga 2 oras dahil dumidikit ito sa kanila, at asahan ang constipation.
Forms a paste that coats an ulcer so it can heal; give it on an empty stomach 1 hour before meals and at bedtime, separate it from other medicines by about 2 hours because it binds them, and expect constipation.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Penicillins at cephalosporins · Penicillins and cephalosporins
Ang pinakakaraniwang pamilya ng antibiotic at pinakakaraniwang sanhi ng drug allergy, na may kaunting cross-reactivity sa pagitan nila; itanong kung ano ang naging reaksyon noon, hindi lang kung mayroon, mag-culture bago ang unang dose, at i-report ang matinding pagtatae bilang posibleng Clostridioides difficile.
The most common antibiotic families and the most common cause of drug allergy, with some cross-reactivity between them; ask what the past reaction was, not just whether there is one, culture before the first dose, and report severe diarrhea as possible Clostridioides difficile.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Vancomycin
Ang IV na gamot sa MRSA at oral na gamot sa Clostridioides difficile; i-infuse ang bawat dose nang hindi bababa sa 60 minuto para maiwasan ang vancomycin infusion reaction (pamumula, pangangati at hypotension), at protektahan ang bato at tainga sa pamamagitan ng pagsunod sa trough o AUC levels at creatinine.
The IV drug for MRSA and the oral drug for Clostridioides difficile; infuse each dose over at least 60 minutes to prevent vancomycin infusion reaction (flushing, itching and hypotension), and protect the kidneys and ears by following trough or AUC levels and creatinine.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Aminoglycosides (gentamicin, tobramycin, amikacin)
Malalakas na IV antibiotic para sa malubhang gram-negative infections na ang boxed warnings ay pinsala sa bato, pagkabingi at neuromuscular weakness; kunin ang peak at trough levels sa tamang oras, sundan ang creatinine at urine output, at i-report agad ang pag-ugong sa tainga o hilo.
Potent IV antibiotics for serious gram-negative infections whose boxed warnings are kidney damage, hearing loss and neuromuscular weakness; draw peak and trough levels on time, follow creatinine and urine output, and report ringing in the ears or dizziness immediately.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Fluoroquinolones (-floxacin)
Malawak na antibiotic na ang boxed warnings ay tendon rupture (pinakamalala sa steroids at sa matatanda), permanenteng pinsala sa nerve, confusion at paglala ng myasthenia gravis; itigil kapag may sakit sa tendon, ibigay ang dose 2 oras bago o 6 na oras pagkatapos ng antacids, gatas, calcium, iron o zinc, at i-monitor ang glucose sa diabetes.
Broad antibiotics with boxed warnings for tendon rupture (worst with steroids, older adults), permanent nerve damage, confusion and worsened myasthenia gravis; stop for tendon pain, dose 2 hours before or 6 hours after antacids, dairy, calcium, iron or zinc, and monitor glucose in diabetes.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Tetracyclines (doxycycline, minocycline)
Mga antibiotic para sa acne, Lyme disease at atypical pneumonia na nagmamantsa ng tumutubong ngipin, kaya iniiwasan sa pagbubuntis at sa batang wala pang 8 (maliban sa maikling doxycycline course); inumin na may isang punong baso ng tubig habang nakaupo o nakatayo, malayo sa gatas, antacids at iron, at gumamit ng sun protection.
Antibiotics for acne, Lyme disease and atypical pneumonia that stain developing teeth, so they are avoided in pregnancy and in children under 8 (short doxycycline courses excepted); take with a full glass of water while upright, away from dairy, antacids and iron, and use sun protection.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Macrolides (azithromycin, erythromycin, clarithromycin)
Mga antibiotic para sa respiratory at sexually transmitted infections at karaniwang pinipili sa penicillin allergy; sumasakit ang tiyan, nagpapahaba ng QT interval (suriin ang iba pang gamot na nakakaapekto sa QT), at itinataas ng erythromycin at clarithromycin ang levels ng warfarin, statins at iba pang gamot na nililinis ng atay.
Antibiotics for respiratory and sexually transmitted infections and the usual choice in penicillin allergy; they upset the stomach, prolong the QT interval (check for other QT drugs), and erythromycin and clarithromycin raise levels of warfarin, statins and other drugs cleared by the liver.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Metronidazole
Gumagamot ng anaerobic infections, trichomoniasis at bacterial vaginosis, at ng mild Clostridioides difficile kapag lamang walang oral vancomycin o fidaxomicin; bawal ang alak habang ginagamot at sa loob ng 3 araw pagkatapos (pamumula, pagsusuka at sakit ng ulo), asahan ang lasang metal at maitim na ihi, at i-report ang pamamanhid o pangingilig sa kamay at paa.
Treats anaerobic infections, trichomoniasis and bacterial vaginosis, and mild Clostridioides difficile only when oral vancomycin or fidaxomicin is unavailable; no alcohol during treatment or 3 days after (flushing, vomiting, headache), expect metallic taste and dark urine, and report hand or foot numbness or tingling.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Trimethoprim-sulfamethoxazole (TMP-SMX)
Ang sulfa antibiotic para sa urinary infections at Pneumocystis pneumonia; itigil sa anumang rash dahil maaari itong maging Stevens-Johnson syndrome, magpainom ng maraming fluids para hindi magkaroon ng crystals sa bato, bantayan ang potassium at blood counts, gumamit ng sun protection, at asahan na itataas nito ang INR sa warfarin.
The sulfa antibiotic for urinary infections and Pneumocystis pneumonia; stop for any rash because it can become Stevens-Johnson syndrome, push fluids to keep crystals out of the kidneys, watch potassium and blood counts, use sun protection, and expect it to raise the INR on warfarin.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Tuberculosis drugs (isoniazid, rifampin)
Buwan-buwang combined therapy kung saan sinisira ng isoniazid ang atay at nerves (magbigay ng pyridoxine, iwasan ang alak, i-report ang maitim na ihi o pamamanhid) at kinukulayan ng rifampin na orange ang ihi, pawis at luha at pinapawalang-bisa nito ang oral contraceptives; hindi na nakakahawa ang pasyente pagkatapos ng tatlong negative na sputum smears.
Months of combined therapy in which isoniazid damages the liver and nerves (give pyridoxine, avoid alcohol, report dark urine or numbness) and rifampin turns urine, sweat and tears orange and makes oral contraceptives fail; a client is no longer infectious after three negative sputum smears.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Acyclovir at valacyclovir · Acyclovir and valacyclovir
Pinaiikli ng mga antiviral ang outbreaks pero walang pinagagaling; simulan sa unang tingling o sa loob ng 24 oras mula sa sores para sa recurrent herpes simplex at sa loob ng 72 oras mula sa rash para sa shingles; i-infuse ang IV doses nang hindi bababa sa isang oras na may maraming fluids laban sa kidney crystals; i-check ang creatinine.
Antivirals shorten outbreaks but cure nothing; start at first tingling or within 24 hours of sores for recurrent herpes simplex and within 72 hours of rash for shingles; infuse IV doses over at least an hour with ample fluids against kidney crystals; check creatinine.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Opioids (morphine, hydromorphone, fentanyl, oxycodone)
Pinapawi ang matinding sakit pero pinapahina ang paghinga at malay; i-assess ang sedation at respiratory rate bago ang bawat dose at i-hold kapag ang rate ay mas mababa sa 12 o ang pasyente ay mahirap gisingin, gamutin ang constipation na hindi nawawala, at laging may naloxone.
Relieve severe pain but depress breathing and consciousness; assess sedation and respiratory rate before each dose and hold for a rate under 12 or a client who is hard to rouse, treat the constipation that never goes away, and keep naloxone available.
Naloxone
Ang opioid antidote, ibinibigay IV, IM o intranasally at inuulit kada 2 hanggang 3 minuto hanggang huminga ang pasyente; mas maagang nawawala ang epekto nito kaysa sa karamihan ng opioids, kaya patuloy na bantayan ang pagbabalik ng sedation, at asahan ang biglang sakit at withdrawal symptoms.
The opioid antidote, given IV, IM or intranasally and repeated every 2 to 3 minutes until the client breathes; it wears off before most opioids do, so keep monitoring for returning sedation, and expect sudden pain and withdrawal symptoms.
📚 Pag-aralan: Ang Antidote Table na Makikita Mo sa Araw ng Exam
Acetaminophen
Pampaalis ng sakit at lagnat na sumisira sa atay sa overdose habang mukhang hindi mapanganib sa unang araw; panatilihin ang kabuuan na mas mababa sa 4 grams kada araw (mas kaunti kung may sakit sa atay o regular na umiinom ng alak), bilangin ang combination products, at magbigay ng acetylcysteine, pinakamainam sa loob ng 8 oras.
The pain and fever reliever that destroys the liver in overdose while looking harmless for the first day; keep the total under 4 grams daily (less with liver disease or regular alcohol), count combination products, and give acetylcysteine, best within 8 hours.
📚 Pag-aralan: Ang Antidote Table na Makikita Mo sa Araw ng Exam
NSAIDs (ibuprofen, naproxen, ketorolac)
Pinapawi ang sakit at inflammation kapalit ng pagdurugo ng sikmura, pinsala sa bato at panganib ng heart attack o stroke; inumin kasama ng pagkain, iwasan kapag may anticoagulants, sa sakit sa bato at mula 20 linggo ng pagbubuntis pataas, at limitahan ang ketorolac sa 5 araw sa kabuuan sa anumang route.
Relieve pain and inflammation at the cost of stomach bleeding, kidney injury and heart attack or stroke risk; take them with food, avoid them with anticoagulants, in kidney disease and from 20 weeks of pregnancy onward, and limit ketorolac to 5 days total by any route.
Phenytoin
Gamot sa seizure na may makitid na range (10 hanggang 20 mcg/mL) na ang toxicity ay nagpapakita ng nystagmus, ataxia at slurred speech; dahan-dahang i-push ang IV doses sa saline lamang at may cardiac monitoring, asahan ang paglaki ng gilagid sa matagal na paggamit, at i-hold ang tube feedings sa paligid ng oral doses.
A seizure drug with a narrow range (10 to 20 mcg/mL) whose toxicity shows as nystagmus, ataxia and slurred speech; push IV doses slowly in saline only with cardiac monitoring, expect gum overgrowth with long use, and hold tube feedings around oral doses.
Levetiracetam
Malawakang ginagamit na gamot sa seizure na kaunti ang interactions at walang regular na blood levels; ang mga kilalang side effects ay antok at pagbabago sa asal (iritable, agresibo, depression), binabawasan ang dose sa sakit sa bato, at hindi dapat itigil bigla.
A widely used seizure drug with few interactions and no routine blood levels; the defining side effects are drowsiness and behavior changes (irritability, aggression, depression), the dose drops in kidney disease, and it must never be stopped suddenly.
📚 Pag-aralan: Mga Window ng Stroke at Tumataas na Intracranial Pressure
Carbamazepine
Gamot sa seizure, trigeminal neuralgia at bipolar (range 4 hanggang 12 mcg/mL) na may boxed warnings para sa aplastic anemia at Stevens-Johnson syndrome (pinakamalala sa mga taong may lahing Asyano na may HLA-B*1502 gene); i-report ang lagnat, sore throat, pasa o rash, bantayan ang sodium, at iwasan ang grapefruit.
A seizure, trigeminal neuralgia and bipolar drug (range 4 to 12 mcg/mL) with boxed warnings for aplastic anemia and Stevens-Johnson syndrome (worst in people of Asian ancestry with the HLA-B*1502 gene); report fever, sore throat, bruising or rash, watch sodium, and avoid grapefruit.
Valproate (valproic acid, divalproex)
Gamot sa seizure at bipolar (range 50 hanggang 100 mcg/mL) na may boxed warnings para sa liver failure, pancreatitis at birth defects; suriin ang liver enzymes, platelets at ammonia, i-report ang sakit ng tiyan, jaundice o madaling pagkakaroon ng pasa, at asahan ang pagtaba at panginginig.
A seizure and bipolar drug (range 50 to 100 mcg/mL) with boxed warnings for liver failure, pancreatitis and birth defects; check liver enzymes, platelets and ammonia, report abdominal pain, jaundice or easy bruising, and expect weight gain and tremor.
Carbidopa-levodopa
Ang pangunahing gamot sa Parkinson disease na pumapalit ng dopamine; ibigay sa tamang oras (maaaring mawala ang epekto ng doses bago ang susunod), dahan-dahang tumayo dahil sa orthostatic hypotension, asahan ang hindi mapanganib na maitim na ihi at pawis, i-report ang bagong putol-putol na galaw o compulsive behaviors, at ihiwalay ang high-protein meals sa dose.
The main Parkinson disease drug, which replaces dopamine; give it on time (doses can wear off between them), rise slowly for orthostatic hypotension, expect harmless dark urine and sweat, report new jerky movements or compulsive behaviors, and separate high-protein meals from the dose.
📚 Pag-aralan: Mga Window ng Stroke at Tumataas na Intracranial Pressure
Donepezil
Cholinesterase inhibitor na nagpapabagal ng pagkawala ng memorya sa Alzheimer disease nang hindi ito pinagagaling; asahan ang pagduduwal, pagtatae at pagbaba ng timbang, ibigay bago matulog (sa umaga kung nagdudulot ito ng malinaw na panaginip o insomnia), at i-report ang mabagal na pulso o pagkahimatay, dahil pinapabagal ng sobrang acetylcholine ang puso.
A cholinesterase inhibitor that slows Alzheimer memory loss without curing it; expect nausea, diarrhea and weight loss, give at bedtime (morning if it causes vivid dreams or insomnia), and report slow pulse or fainting, because extra acetylcholine slows the heart.
📚 Pag-aralan: Normal na Pagtanda Laban sa Bagay na Hindi Mo Dapat Tawaging Normal
Pyridostigmine
Gamot sa myasthenia gravis na nagpapanatili ng acetylcholine sa neuromuscular junction; ibigay ito 30 hanggang 60 minuto bago kumain, at kilalanin ang myasthenic crisis (kulang) at cholinergic crisis (sobra, may SLUDGE), dahil pareho silang nagdudulot ng panghihina; cholinergic crisis lang ang ginagamot ng atropine.
The myasthenia gravis drug that keeps acetylcholine at the neuromuscular junction; give it 30 to 60 minutes before meals, and tell myasthenic crisis (too little) from cholinergic crisis (too much, with SLUDGE), since both cause weakness; atropine treats cholinergic crisis only.
📚 Pag-aralan: Mga Window ng Stroke at Tumataas na Intracranial Pressure
Benzodiazepines (-azepam, -azolam)
Pinapakalma ang anxiety, pinipigil ang seizure at ginagamot ang alcohol withdrawal, pero pinapahina nila ang paghinga (boxed warning kasama ng opioids), nagdudulot ng pagkahulog sa matatanda at nagdudulot ng dependence; huwag itigil bigla dahil ang withdrawal ay maaaring magdulot ng seizure, at ang flumazenil ay nagre-reverse ng overdose pero maaari rin itong magpasimula ng seizure.
Calm anxiety, stop seizures and treat alcohol withdrawal, but they depress breathing (boxed warning with opioids), cause falls in older adults and create dependence; never stop them abruptly because withdrawal can cause seizures, and flumazenil reverses overdose but can itself trigger seizures.
📚 Pag-aralan: Aling Withdrawal ang Nakamamatay: Alcohol, Benzos, at ang mga Masakit Lang
SSRIs at SNRIs · SSRIs and SNRIs
Mga first-line na antidepressant na 4 hanggang 6 na linggo bago umepekto; bantayan ang dumaraming suicidal thinking sa mga pasyenteng wala pang 25 (boxed warning), serotonin syndrome kapag isinabay sa iba pang serotonergic drugs, sexual side effects at hyponatremia sa matatanda, at i-taper para maiwasan ang discontinuation symptoms.
First-line antidepressants that take 4 to 6 weeks to work; watch for increased suicidal thinking in clients under 25 (boxed warning), serotonin syndrome when combined with other serotonergic drugs, sexual side effects and hyponatremia in older adults, and taper them to avoid discontinuation symptoms.
📚 Pag-aralan: Lithium, SSRIs, MAOIs at ang mga Emergency na Idinudulot Nila
Tricyclic antidepressants
Mga lumang antidepressant, ginagamit din sa nerve pain at pag-ihi sa higaan, na nakamamatay sa overdose dahil sa cardiac arrhythmias, kaya maliit lang ang reseta para sa sinumang may panganib ng pagpapatiwakal; asahan ang anticholinergic effects (tuyong bibig, constipation, urinary retention), sedation at orthostatic hypotension.
Older antidepressants, also used for nerve pain and bedwetting, that are lethal in overdose from cardiac arrhythmias, so prescriptions are kept small for anyone at risk of suicide; expect anticholinergic effects (dry mouth, constipation, urinary retention), sedation and orthostatic hypotension.
📚 Pag-aralan: Lithium, SSRIs, MAOIs at ang mga Emergency na Idinudulot Nila
MAOIs (phenelzine, tranylcypromine, selegiline)
Huling pagpipilian na antidepressant na nagdudulot ng hypertensive crisis (tumitibok na sakit ng ulo, naninigas na leeg) sa tyramine foods tulad ng aged cheese, cured meats at red wine, o sa decongestants at iba pang antidepressant; maglaan ng 2 linggong washout sa pagitan ng MAOI at SSRI, at 5 linggo pagkatapos itigil ang fluoxetine bago simulan ang MAOI.
Last-resort antidepressants that cause a hypertensive crisis (pounding headache, stiff neck) with tyramine foods such as aged cheese, cured meats and red wine, or with decongestants and other antidepressants; wait 2 weeks between an MAOI and an SSRI, 5 weeks from fluoxetine to an MAOI.
📚 Pag-aralan: Lithium, SSRIs, MAOIs at ang mga Emergency na Idinudulot Nila
Bupropion
Antidepressant na tumutulong ding huminto sa paninigarilyo at hindi nakakaapekto sa sexual function; ibinababa nito ang seizure threshold, kaya kontraindikado sa seizure disorders, eating disorders at biglaang alcohol o benzodiazepine withdrawal, at maaari itong magdulot ng insomnia at pagkabalisa.
An antidepressant that also helps people quit smoking and spares sexual function; it lowers the seizure threshold, so it is contraindicated in seizure disorders, eating disorders and abrupt alcohol or benzodiazepine withdrawal, and it can cause insomnia and agitation.
📚 Pag-aralan: Lithium, SSRIs, MAOIs at ang mga Emergency na Idinudulot Nila
Lithium
Ang bipolar mood stabilizer na may makitid na range (0.6 hanggang 1.2 mEq/L); ang toxicity sa higit sa mga 1.5 ay may magaspang na panginginig, pagsusuka, pagtatae at ataxia, kaya panatilihing steady ang asin at fluid intake, iwasan ang NSAIDs, thiazides at ACE inhibitors, at suriin ang kidney at thyroid function.
The bipolar mood stabilizer with a narrow range (0.6 to 1.2 mEq/L); toxicity above about 1.5 brings coarse tremor, vomiting, diarrhea and ataxia, so keep salt and fluid intake steady, avoid NSAIDs, thiazides and ACE inhibitors, and check kidney and thyroid function.
📚 Pag-aralan: Lithium, SSRIs, MAOIs at ang mga Emergency na Idinudulot Nila
Typical antipsychotics (haloperidol, chlorpromazine, fluphenazine)
Mga first-generation na antipsychotic na nagpapakalma ng psychosis pero may movement side effects: acute dystonia at akathisia sa simula, parkinsonism, at tardive dyskinesia sa huli; gamutin ang acute reactions ng benztropine o diphenhydramine, bantayan ang neuroleptic malignant syndrome (lagnat, tigas ng kalamnan), at i-report ang pagsipsip ng labi at paggalaw ng dila.
First-generation antipsychotics that calm psychosis but cause movement side effects: acute dystonia and akathisia early, parkinsonism, and tardive dyskinesia late; treat acute reactions with benztropine or diphenhydramine, watch for neuroleptic malignant syndrome (fever, rigidity), and report lip smacking and tongue movements.
📚 Pag-aralan: Huwag Makipagtalo sa Delusion, at Iba Pang Patakaran para sa Psychosis
Atypical antipsychotics (-apine, -idone, aripiprazole)
Mga second-generation na antipsychotic na mas kaunti ang movement effects pero may metabolic na kapalit: pagtaba, mataas na glucose at mataas na lipids, kaya sinusubaybayan ang timbang, glucose at lipids; may boxed warning ito para sa mas mataas na pagkamatay sa matatandang may dementia at maaari pa ring magdulot ng neuroleptic malignant syndrome.
Second-generation antipsychotics with fewer movement effects but a metabolic price: weight gain, high glucose and high lipids, so weight, glucose and lipids are tracked; they carry a boxed warning for higher death rates in older adults with dementia and can still cause neuroleptic malignant syndrome.
📚 Pag-aralan: Huwag Makipagtalo sa Delusion, at Iba Pang Patakaran para sa Psychosis
Clozapine
Ang antipsychotic para sa schizophrenia na hindi tumutugon sa ibang gamot at maaaring makaubos ng neutrophils; regular na sinusuri ang absolute neutrophil count, hinohold ang gamot kapag mababa ang count, agad na ini-report ang lagnat o sore throat, at nagdudulot din ito ng seizure, myocarditis at matinding constipation.
The antipsychotic for schizophrenia that resists other drugs and can wipe out neutrophils; the absolute neutrophil count is checked regularly, the drug is held for a low count, fever or sore throat is reported at once, and it also causes seizures, myocarditis and severe constipation.
📚 Pag-aralan: Huwag Makipagtalo sa Delusion, at Iba Pang Patakaran para sa Psychosis
Buspirone
Anxiety na gamot na hindi nakakaantok, walang dependence o abuse potential pero hindi magagamit bilang rescue dose sa panic; 2 hanggang 4 na linggo bago umepekto, dapat inumin araw-araw, nagdudulot ng hilo, at hindi dapat isabay sa MAOIs o grapefruit juice.
A non-sedating anxiety drug with no dependence or abuse potential but no use as a rescue dose for panic; it takes 2 to 4 weeks to work, must be taken every day, causes dizziness, and should not be combined with MAOIs or grapefruit juice.
📚 Pag-aralan: Lithium, SSRIs, MAOIs at ang mga Emergency na Idinudulot Nila
Methylphenidate at amphetamine stimulants · Methylphenidate and amphetamine stimulants
Mga first-line na gamot sa ADHD at controlled substances na may abuse potential; asahan ang pagkawala ng gana, insomnia at pagbaba ng timbang, kaya ibigay ang huling dose nang maaga sa araw at subaybayan ang taas at timbang ng mga bata, i-check ang heart rate at blood pressure, at bantayan ang tics at pagbabago sa mood.
First-line ADHD drugs and controlled substances with abuse potential; expect appetite loss, insomnia and weight loss, so give the last dose early in the day and track height and weight in children, check heart rate and blood pressure, and watch for tics and mood changes.
📚 Pag-aralan: Lithium, SSRIs, MAOIs at ang mga Emergency na Idinudulot Nila
Disulfiram at naltrexone · Disulfiram and naltrexone
Ang disulfiram ay nagiging sanhi ng pamumula, pagsusuka at hypotension sa anumang alak, pati mouthwash, cough syrup at aftershave, hanggang 2 linggo pagkatapos ng huling dose; hinaharang ng naltrexone ang gantimpalang dulot ng alak at opioids, kaya dapat walang opioid ang pasyente sa loob ng 7 hanggang 10 araw bago ito.
Disulfiram makes any alcohol, including mouthwash, cough syrup and aftershave, cause flushing, vomiting and hypotension for up to 2 weeks after the last dose; naltrexone blocks the reward from alcohol and opioids, so the client must be opioid-free for 7 to 10 days first.
📚 Pag-aralan: Aling Withdrawal ang Nakamamatay: Alcohol, Benzos, at ang mga Masakit Lang
Oxytocin
Ang IV hormone na nag-i-induce o nagpapalakas ng labor at nagpapakontrata ng matris pagkatapos ng panganganak; i-titrate sa pump na may tuloy-tuloy na fetal monitoring, at itigil ito, baguhin ang posisyon ng pasyente, magbigay ng oxygen at ipaalam sa provider kapag higit sa limang contractions sa 10 minuto o may late decelerations.
The IV hormone that induces or strengthens labor and contracts the uterus after birth; titrate by pump with continuous fetal monitoring, and stop it, turn the client, give oxygen and notify the provider for more than five contractions in 10 minutes or late decelerations.
📚 Pag-aralan: Mga Stage ng Labor at ang Ginagawa ng Nurse sa Bawat Isa
Magnesium sulfate
Ang IV na gamot na pumipigil ng eclamptic seizures sa preeclampsia; i-check ang deep tendon reflexes, respirations at urine output kada oras, i-hold kapag nawala ang reflexes, respirations na mas mababa sa 12 o output na mas mababa sa 30 mL kada oras, at laging may calcium gluconate sa bedside bilang antidote.
The IV drug that prevents eclamptic seizures in preeclampsia; check deep tendon reflexes, respirations and urine output every hour, hold for lost reflexes, respirations under 12 or output under 30 mL an hour, and keep calcium gluconate at the bedside as the antidote.
📚 Pag-aralan: Preeclampsia, Magnesium, at ang mga Reflex na Sinusuri Mo
Methylergonovine, carboprost at misoprostol · Methylergonovine, carboprost and misoprostol
Mga gamot na ibinibigay kapag hindi napigilan ng masahe at oxytocin ang postpartum bleeding: hindi ibinibigay ang methylergonovine sa hypertension o preeclampsia, ang carboprost sa asthma, at inaasahang magdudulot ng lagnat, panginginig at pagtatae ang misoprostol; i-recheck ang fundus at pagdurugo pagkatapos ng bawat isa.
The drugs given when massage and oxytocin fail to stop postpartum bleeding: methylergonovine is withheld for hypertension or preeclampsia, carboprost for asthma, and misoprostol is expected to cause fever, chills and diarrhea; recheck the fundus and bleeding after each.
📚 Pag-aralan: Postpartum Hemorrhage: Masahe Muna, Saka ang mga Gamot
Terbutaline
Beta agonist na nirerelaks ang matris para saglit na maantala ang preterm labor; ang injectable na paggamit nang lampas sa 48 hanggang 72 oras (at anumang oral na paggamit) ay may boxed warning para sa pagkamatay ng ina dahil sa puso, kaya i-hold kapag ang pulso ng ina ay higit sa 120 at i-report ang sakit ng dibdib.
A beta agonist that relaxes the uterus to delay preterm labor briefly; injectable use beyond 48 to 72 hours (and any oral use) carries a boxed warning for maternal heart deaths, so hold it for a maternal pulse over 120 and report chest pain.
📚 Pag-aralan: Mga Stage ng Labor at ang Ginagawa ng Nurse sa Bawat Isa
Betamethasone (antenatal steroids)
Dalawang IM doses na 12 mg na ibinibigay nang 24 oras ang pagitan sa babaeng inaasahang manganganak sa pagitan ng 24 at 34 linggo, para mahinog ang baga ng sanggol at mabawasan ang respiratory distress, pagdurugo sa utak at pinsala sa bituka; bantayan ang glucose ng ina at mga senyales ng infection.
Two IM doses of 12 mg given 24 hours apart to a woman expected to deliver between 24 and 34 weeks, to mature the fetal lungs and cut respiratory distress, brain bleeding and bowel injury; watch the mother's glucose and for signs of infection.
📚 Pag-aralan: Mga Stage ng Labor at ang Ginagawa ng Nurse sa Bawat Isa
Rho(D) immune globulin
Blood product na ibinibigay IM sa Rh-negative na ina na may negative na antibody screen sa 28 linggo, sa loob ng 72 oras mula sa panganganak ng Rh-positive na sanggol, at pagkatapos ng miscarriage, abortion, amniocentesis o abdominal trauma; walang silbi ito kapag nakabuo na ang ina ng antibodies.
A blood product given IM to an Rh-negative mother with a negative antibody screen at 28 weeks, within 72 hours of delivering an Rh-positive baby, and after miscarriage, abortion, amniocentesis or abdominal trauma; it is useless once the mother has already formed antibodies.
📚 Pag-aralan: Postpartum Hemorrhage: Masahe Muna, Saka ang mga Gamot
Filgrastim at epoetin alfa · Filgrastim and epoetin alfa
Itinataas ng filgrastim ang neutrophils pagkatapos ng chemotherapy, nagdudulot ng sakit ng buto at hindi ibinibigay sa loob ng 24 oras bago o pagkatapos ng chemotherapy; itinataas ng epoetin alfa ang hemoglobin sa sakit sa bato pero tumataas ang blood pressure at panganib ng clot, kaya i-hold mo ito kapag lumampas ang hemoglobin sa 10 hanggang 11 g/dL.
Filgrastim raises neutrophils after chemotherapy, causes bone pain and is not given within 24 hours before or after chemotherapy; epoetin alfa raises hemoglobin in kidney disease but raises blood pressure and clot risk, so hold it when hemoglobin passes 10 to 11 g/dL.
📚 Pag-aralan: Burns: Ang Parkland Formula at Neutropenic Fever
Methotrexate
Folate blocker para sa kanser, rheumatoid arthritis at psoriasis na pumipigil sa marrow at sumisira sa atay, baga at lining ng bibig; maaaring makamatay ang lingguhang dose na nainom araw-araw nang nagkamali, kaya kumpirmahin ang iskedyul, magbigay ng folic acid o leucovorin rescue ayon sa order, at iwasan ang pagbubuntis.
A folate blocker for cancer, rheumatoid arthritis and psoriasis that suppresses the marrow and damages the liver, lungs and mouth lining; weekly doses taken daily by mistake can be fatal, so confirm the schedule, give folic acid or leucovorin rescue as ordered, and prevent pregnancy.
📚 Pag-aralan: Burns: Ang Parkland Formula at Neutropenic Fever
Tacrolimus at cyclosporine · Tacrolimus and cyclosporine
Mga transplant anti-rejection na gamot na iniinom habambuhay na may trough levels para gabayan ang dose; pareho silang sumisira sa bato at nagpapataas ng blood pressure, potassium at panganib ng infection, ang tacrolimus ay may dagdag na panginginig at diabetes, ang cyclosporine ay may dagdag na paglaki ng gilagid at buhok, at itinataas ng grapefruit ang levels.
Transplant anti-rejection drugs taken for life with trough levels to guide the dose; both damage the kidneys and raise blood pressure, potassium and infection risk, tacrolimus adds tremor and diabetes, cyclosporine adds gum overgrowth and hair growth, and grapefruit raises the levels.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Potassium chloride
Pinapalitan ang mababang potassium pero pinahihinto ang puso kung masyadong mabilis ang pagpasok: huwag kailanman IV push, laging diluted at pinapatakbo sa pump (mga 10 mEq kada oras sa peripheral line), at kumpirmahin muna ang urine output; ang oral doses ay iniinom kasama ng pagkain at tubig.
Replaces low potassium but stops the heart if it goes in too fast: never IV push, always diluted and run by pump (about 10 mEq an hour through a peripheral line), with urine output confirmed first; oral doses are taken with food and water.
📚 Pag-aralan: IV Fluids, Mga Patakaran sa Potassium at ang Unang 15 Minuto ng Transfusion
Sodium bicarbonate
IV na base para sa matinding metabolic acidosis, hyperkalemia at tricyclic overdose; hindi ito compatible sa calcium (nagkakaroon ng precipitate), kaya i-flush ang line bago at pagkatapos, bantayan ang blood gas para sa sobrang pagtaas patungong alkalosis at ang potassium para sa pagbaba, at asahan ang sodium at fluid load.
An IV base for severe metabolic acidosis, hyperkalemia and tricyclic overdose; it is incompatible with calcium (precipitate), so flush the line before and after, watch the blood gas for overshoot into alkalosis and the potassium for a fall, and expect sodium and fluid load.
Hypertonic saline (3%)
Mataas na konsentrasyon ng asin na infusion para sa matinding symptomatic na hyponatremia para paliitin ang namamagang brain cells; ibigay sa pump ayon sa order (maliliit na bolus para sa seizures o coma, kung hindi ay controlled infusion), i-check ang sodium kada ilang oras; huwag kailanman itama nang mas mabilis sa 8 hanggang 10 mEq/L sa 24 oras, para maiwasan ang demyelination.
Concentrated salt infusion for severe symptomatic hyponatremia to shrink swollen brain cells; give by pump as ordered (small boluses for seizures or coma, otherwise controlled infusion), check sodium every few hours; never correct faster than 8 to 10 mEq/L in 24 hours, to prevent demyelination.
📚 Pag-aralan: Sodium, Calcium at Magnesium: Pagkibot, Pagkombulsyon at Pagiging Matamlay
Albumin (IV colloid)
Colloid na gawa sa pinagsamang human plasma na humihila ng fluid pabalik sa mga ugat sa shock, paso, large-volume paracentesis at mababang protina; hindi nito kailangan ng cross-match, pero bantayan ang circulatory overload (crackles, dyspnea, tumataas na pressure) at allergic reactions habang may infusion.
A colloid made from pooled human plasma that pulls fluid back into the vessels in shock, burns, large-volume paracentesis and low protein states; it needs no cross-match, but watch for circulatory overload (crackles, dyspnea, rising pressure) and allergic reactions during the infusion.
📚 Pag-aralan: IV Fluids, Mga Patakaran sa Potassium at ang Unang 15 Minuto ng Transfusion
Mannitol
Osmotic diuretic na humihila ng tubig palabas sa namamagang utak para ibaba ang intracranial pressure; suriin ang bag para sa crystals at i-infuse sa pamamagitan ng filter, sundan ang serum osmolality, sodium at urine output, at bantayan ang fluid overload, pulmonary edema o dehydration.
An osmotic diuretic that pulls water out of a swollen brain to lower intracranial pressure; inspect the bag for crystals and infuse through a filter, follow serum osmolality, sodium and urine output, and watch for fluid overload, pulmonary edema or dehydration.
📚 Pag-aralan: Mga Window ng Stroke at Tumataas na Intracranial Pressure
Gout drugs (allopurinol, colchicine)
Pinipigilan ng allopurinol ang gout attacks pero hindi nito magagamot ang isa at itinitigil sa unang rash (panganib ng Stevens-Johnson); ginagamot ng colchicine ang acute flare at itinitigil sa pagtatae o pagsusuka, ang unang senyales ng toxicity; pareho silang nangangailangan ng 2 hanggang 3 litro ng fluid kada araw.
Allopurinol prevents gout attacks but cannot treat one and is stopped at the first rash (Stevens-Johnson risk); colchicine treats the acute flare and is stopped for diarrhea or vomiting, its first signs of toxicity; both call for 2 to 3 liters of fluid a day.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Alendronate (bisphosphonates)
Pinapalakas ang buto sa osteoporosis pero sinusunog ang esophagus; inumin pagkagising na may isang buong baso ng plain water, manatiling nakatayo o nakaupo nang walang pagkain, ibang inumin o gamot sa loob ng hindi bababa sa 30 minuto, i-report ang sakit ng panga o bagong sakit ng hita, at panatilihing sapat ang calcium at vitamin D.
Builds bone in osteoporosis but burns the esophagus; take on waking with a full glass of plain water, stay upright with no food, other drinks or medicines for at least 30 minutes, report jaw or new thigh pain, and keep calcium and vitamin D up.
📚 Pag-aralan: Normal na Pagtanda Laban sa Bagay na Hindi Mo Dapat Tawaging Normal
Tamsulosin at finasteride · Tamsulosin and finasteride
Dalawang karaniwang gamot sa prostate: nirerelaks ng tamsulosin ang labasan ng pantog pero nagdudulot ng orthostatic na hilo (inumin 30 minuto pagkatapos ng parehong pagkain at sabihin sa eye surgeon bago ang cataract surgery), habang pinapaliit ng finasteride ang prostate sa loob ng 6 na buwan at hindi dapat hawakan ng mga buntis.
Two common prostate drugs: tamsulosin relaxes the bladder outlet but causes orthostatic dizziness (take it 30 minutes after the same meal and tell the eye surgeon before cataract surgery), while finasteride shrinks the prostate over 6 months and must not be handled by pregnant women.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Combined oral contraceptives
Mga estrogen-progestin na pills na pumipigil ng pagbubuntis pero nagpapataas ng panganib ng clot, kaya hindi puwede sa mga naninigarilyong higit sa 35 at sa sinumang may kasaysayan ng clot; turuan ng ACHES (sakit ng tiyan, sakit ng dibdib, sakit ng ulo, pagbabago sa mata, matinding sakit ng binti) bilang dahilan para tumawag, at na pinapabigo ito ng rifampin.
Estrogen-progestin pills that prevent pregnancy but raise clot risk, so smokers over 35 and anyone with a clot history cannot take them; teach ACHES (abdominal pain, chest pain, headache, eye changes, severe leg pain) as reasons to call, and that rifampin makes them fail.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
Iron supplements
Inumin ang oral iron nang walang laman ang tiyan na may vitamin C, malayo sa antacids; nagpapaitim ito ng dumi at nagdudulot ng constipation; sipsipin ang liquid iron sa straw para hindi mamantsahan ang ngipin; itago ang lahat ng iron dahil nakamamatay ang overdose sa bata (antidote ay deferoxamine); ibigay ang IM iron sa Z-track.
Take oral iron on an empty stomach with vitamin C, away from antacids; it darkens stools and constipates; sip liquid iron through a straw to avoid staining teeth; lock all iron away since child overdose is deadly (antidote deferoxamine); give IM iron by Z-track.
Antihistamines (diphenhydramine, loratadine, cetirizine)
Hinaharang ang histamine para sa allergy, pangangati at tulog; ang first-generation na diphenhydramine ay nagpapaantok at nagpapatuyo (urinary retention, constipation, confusion at pagkahulog sa matatanda, paradoxical na pagkabalisa sa mga bata), kaya iniiwasan ito sa glaucoma at paglaki ng prostate, habang ang loratadine at cetirizine ay halos hindi pumapasok sa utak.
Block histamine for allergies, itching and sleep; first-generation diphenhydramine sedates and dries (urinary retention, constipation, confusion and falls in older adults, paradoxical excitement in children), so it is avoided in glaucoma and prostate enlargement, while loratadine and cetirizine barely cross into the brain.
📚 Pag-aralan: Normal na Pagtanda Laban sa Bagay na Hindi Mo Dapat Tawaging Normal
Fluids at acid-base
Hyperkalemia (mataas na potassium) · Hyperkalemia
Potassium na higit sa 5.0 mEq/L, na lumalabas bilang peaked T waves at puwedeng magpahinto ng puso.
Potassium above 5.0 mEq/L, which shows as peaked T waves and can stop the heart.
📚 Pag-aralan: Potassium: Ang Electrolyte na Nagpapahinto ng Puso
Hypokalemia (mababang potassium) · Hypokalemia
Potassium na mas mababa sa 3.5 mEq/L, na lumalabas bilang flat T waves at U waves at nagpapataas ng panganib ng digoxin toxicity.
Potassium below 3.5 mEq/L, which shows as flat T waves and U waves and raises digoxin toxicity risk.
📚 Pag-aralan: Potassium: Ang Electrolyte na Nagpapahinto ng Puso
Hyponatremia (mababang sodium) · Hyponatremia
Sodium na mas mababa sa 135 mEq/L, nagdudulot ng pagkalito at seizure; dahan-dahang itinatama para maprotektahan ang utak.
Sodium below 135 mEq/L, causing confusion and seizures; corrected slowly to protect the brain.
📚 Pag-aralan: Sodium, Calcium at Magnesium: Pagkibot, Pagkombulsyon at Pagiging Matamlay
Chvostek's sign
Pagkibot ng mukha kapag tinapik ang pisngi, isang palatandaan ng mababang calcium.
A facial twitch when the cheek is tapped, a sign of low calcium.
📚 Pag-aralan: Sodium, Calcium at Magnesium: Pagkibot, Pagkombulsyon at Pagiging Matamlay
Trousseau's sign
Pulikat ng kamay kapag pinalobo ang blood pressure cuff, isang palatandaan ng mababang calcium.
A hand spasm when a blood pressure cuff is inflated, a sign of low calcium.
📚 Pag-aralan: Sodium, Calcium at Magnesium: Pagkibot, Pagkombulsyon at Pagiging Matamlay
Isotonic solution
Isang IV fluid tulad ng 0.9% saline o lactated Ringer's na nagpapalawak ng dami ng dugo nang hindi naglilipat ng tubig papasok o palabas ng mga cell.
An IV fluid such as 0.9% saline or lactated Ringer's that expands the blood volume without shifting water into or out of cells.
📚 Pag-aralan: IV Fluids, Mga Patakaran sa Potassium at ang Unang 15 Minuto ng Transfusion
Hypotonic solution
Isang IV fluid tulad ng 0.45% saline na naglilipat ng tubig papasok sa mga cell, hindi kailanman ginagamit kapag mataas ang intracranial pressure.
An IV fluid such as 0.45% saline that moves water into cells, never used with increased intracranial pressure.
📚 Pag-aralan: IV Fluids, Mga Patakaran sa Potassium at ang Unang 15 Minuto ng Transfusion
ROME
Respiratory opposite, metabolic equal: ang shortcut para malaman kung respiratory o metabolic ang acid-base problem.
Respiratory opposite, metabolic equal: the shortcut for telling whether an acid-base problem is respiratory or metabolic.
Kussmaul respirations
Malalim at mabilis na paghinga na nagtatanggal ng carbon dioxide para mag-compensate sa metabolic acidosis, klasiko sa DKA.
Deep, rapid breathing that blows off carbon dioxide to compensate for metabolic acidosis, classic in DKA.
Cardiac at shock
Troponin
Ang pinakatiyak na blood marker ng pinsala sa kalamnan ng puso, kinukuha nang paulit-ulit dahil tumataas ito sa loob ng ilang oras.
The most specific blood marker of heart muscle injury, drawn in series because it rises over hours.
BNP
Isang hormone na inilalabas kapag nababanat ang mga ventricle; ang higit sa mga 100 pg/mL ay sumusuporta sa heart failure.
A hormone released when the ventricles stretch; above about 100 pg/mL supports heart failure.
Left-sided heart failure
Pagpalya na nagpapabalik ng dugo sa baga, nagdudulot ng crackles, dyspnea, orthopnea at mabulang plema.
Failure that backs blood up into the lungs, causing crackles, dyspnea, orthopnea and frothy sputum.
Right-sided heart failure
Pagpalya na nagpapabalik ng dugo sa katawan, nagdudulot ng jugular venous distention, edema at paglaki ng atay.
Failure that backs blood up into the body, causing jugular venous distention, edema and liver enlargement.
Pulse pressure
Ang systolic minus diastolic na presyon, karaniwang mga 40; ito ay kumikitid sa shock at lumalawak kapag tumataas ang intracranial pressure.
Systolic minus diastolic pressure, normally about 40; it narrows in shock and widens with raised intracranial pressure.
Mean arterial pressure (MAP)
Ang average na presyon na nagtutulak ng dugo sa mga organ, na dapat manatili sa 65 mmHg o higit pa.
The average pressure driving blood to the organs, which must stay at or above 65 mmHg.
Beck's triad
Hypotension, nakaumbok na mga ugat sa leeg at muffled heart sounds: ang mga palatandaan ng cardiac tamponade.
Hypotension, distended neck veins and muffled heart sounds: the signs of cardiac tamponade.
📚 Pag-aralan: Tamponade, Tension Pneumothorax at Autonomic Dysreflexia
Cardiogenic shock
Shock na dulot ng pagpalya ng pump ng puso, ginagamot ng inotropes sa halip na malalaking fluid bolus.
Shock caused by a failing heart pump, treated with inotropes rather than large fluid boluses.
📚 Pag-aralan: Apat na Uri ng Shock at ang Unang Oras ng Sepsis
Septic shock
Sepsis na nangangailangan ng vasopressors para mapanatili ang MAP sa 65 mmHg o higit pa, na may lactate na lampas 2 mmol/L kahit may fluids; sa unang oras: lactate, cultures, antibiotics, 30 mL/kg na crystalloid at vasopressors.
Sepsis needing vasopressors to keep MAP at 65 mmHg or more, with lactate above 2 mmol/L despite fluids; hour one: lactate, cultures, antibiotics, 30 mL/kg crystalloid and vasopressors.
📚 Pag-aralan: Apat na Uri ng Shock at ang Unang Oras ng Sepsis
Respiratory
Tidaling
Ang normal na pagtaas at pagbaba ng likido sa water-seal chamber ng chest tube kasabay ng paghinga.
The normal rise and fall of fluid in a chest tube's water-seal chamber with breathing.
Air leak (chest tube)
Tuloy-tuloy na bula sa water-seal chamber, na nangangahulugang pumapasok ang hangin sa sistema o patuloy pang tumatakas mula sa baga.
Continuous bubbling in the water-seal chamber, meaning air is entering the system or still escaping the lung.
Tension pneumothorax
Hangin na nakulong sa dibdib sa ilalim ng presyon na nagtutulak sa trachea palayo at nagpapabagsak ng sirkulasyon; ang needle decompression ang nagpapaginhawa nito.
Air trapped under pressure in the chest that shifts the trachea away and collapses circulation; needle decompression relieves it.
📚 Pag-aralan: Tamponade, Tension Pneumothorax at Autonomic Dysreflexia
Silent chest
Ang pagkawala ng wheezing sa malubhang atake ng hika dahil hindi na gumagalaw ang hangin, isang respiratory emergency.
The disappearance of wheezing in a severe asthma attack because air is no longer moving, a respiratory emergency.
Pursed-lip breathing
Mabagal na paglabas ng hininga sa nakapinid na mga labi para mas matagal na nakabukas ang mga daanan ng hangin, itinuturo sa mga pasyenteng may COPD.
Breathing out slowly through pursed lips to keep the airways open longer, taught to clients with COPD.
Non-rebreather mask
Isang mask na may reservoir bag na naghahatid ng hanggang mga 90% na oxygen sa 10 hanggang 15 L/min, basta nananatiling puno ng hangin ang bag.
A mask with a reservoir bag that delivers up to about 90% oxygen at 10 to 15 L/min, as long as the bag stays inflated.
Venturi mask
Isang mask na may color-coded na adapter na naghahatid ng eksaktong porsyento ng oxygen, mas gusto para sa COPD.
A mask with color-coded adapters that deliver exact oxygen percentages, preferred for COPD.
Pulmonary embolism
Isang namuong dugo na nakabara sa baga, nagdudulot ng biglaang dyspnea, pleuritic na pananakit ng dibdib, tachycardia at hypoxemia.
A clot lodged in the lung, causing sudden dyspnea, pleuritic chest pain, tachycardia and hypoxemia.
📚 Pag-aralan: DVT Prevention at ang Pulmonary Embolism na Hindi Mo Dapat Makaligtaan
Neuro at ortho
Cushing's triad
Hypertension na may lumalawak na pulse pressure, bradycardia at hindi regular na paghinga: isang huling palatandaan ng tumataas na intracranial pressure.
Hypertension with a widened pulse pressure, bradycardia and irregular breathing: a late sign of rising intracranial pressure.
📚 Pag-aralan: Mga Window ng Stroke at Tumataas na Intracranial Pressure
Last known well
Ang huling oras na nakitang normal ang pasyenteng may stroke, na siyang nagsisimula ng orasan para sa eligibility sa thrombolytic.
The last time a stroke client was seen normal, which starts the clock for thrombolytic eligibility.
📚 Pag-aralan: Mga Window ng Stroke at Tumataas na Intracranial Pressure
Autonomic dysreflexia
Biglaan at mapanganib na hypertension na may sakit ng ulo sa mga pinsala sa spinal cord sa T6 pataas, karaniwang na-trigger ng puno na pantog.
A sudden dangerous hypertension with headache in spinal cord injuries at T6 or above, usually triggered by a full bladder.
📚 Pag-aralan: Tamponade, Tension Pneumothorax at Autonomic Dysreflexia
Status epilepticus
Isang seizure na tumatagal nang higit sa limang minuto o paulit-ulit na seizure nang hindi nakaka-recover, ginagamot ng IV lorazepam.
A seizure lasting more than five minutes or repeated seizures without recovery, treated with IV lorazepam.
📚 Pag-aralan: Mga Window ng Stroke at Tumataas na Intracranial Pressure
Delirium
Biglaan, pabago-bago at kadalasang reversible na pagkalito na may kawalan ng pansin, madalas dulot ng impeksyon, gamot, dehydration o pananakit.
A sudden, fluctuating, usually reversible confusion with inattention, often caused by infection, drugs, dehydration or pain.
📚 Pag-aralan: Normal na Pagtanda Laban sa Bagay na Hindi Mo Dapat Tawaging Normal
Compartment syndrome
Tumataas na presyon sa loob ng muscle compartment na pumuputol sa daloy ng dugo; ang mga unang palatandaan ay pananakit na hindi akma sa pinsala at pananakit kapag pasibong iniunat.
Rising pressure inside a muscle compartment that cuts off blood flow; the first signs are pain out of proportion and pain on passive stretch.
📚 Pag-aralan: Compartment Syndrome at Fat Embolism: Sakit at Petechiae
Fat embolism syndrome
Taba mula sa nabaling long bone na umaabot sa baga at utak sa loob ng 24 hanggang 72 oras, na may dyspnea, pagkalito at petechiae sa dibdib.
Fat from a long-bone fracture reaching the lungs and brain within 24 to 72 hours, with dyspnea, confusion and chest petechiae.
📚 Pag-aralan: Compartment Syndrome at Fat Embolism: Sakit at Petechiae
Endocrine
Diabetic ketoacidosis (DKA)
Mataas na glucose na may ketones at acidosis, karaniwan sa type 1 diabetes, ginagamot ng fluids, IV regular insulin at potassium.
High glucose with ketones and acidosis, usually in type 1 diabetes, treated with fluids, IV regular insulin and potassium.
📚 Pag-aralan: DKA Laban sa HHS: Ketones, Fluids at ang Bitag ng Potassium
Hyperglycemic hyperosmolar state (HHS)
Matinding hyperglycemia na walang makabuluhang ketones, karaniwan sa type 2 diabetes, na may matinding dehydration at pagbabago sa mental status.
Extreme hyperglycemia without significant ketones, usually in type 2 diabetes, with severe dehydration and altered mental status.
📚 Pag-aralan: DKA Laban sa HHS: Ketones, Fluids at ang Bitag ng Potassium
Addisonian crisis
Malalang hypotension at shock mula sa adrenal insufficiency, madalas na na-trigger ng sakit, stress o biglaang pagtigil ng steroids; ginagamot ng IV hydrocortisone.
Profound hypotension and shock from adrenal insufficiency, often triggered by illness, stress or abruptly stopped steroids; treated with IV hydrocortisone.
Thyroid storm
Isang nakamamatay na biglang pagdami ng thyroid hormone na may mataas na lagnat, matinding tachycardia at pagkabalisa.
A life-threatening surge of thyroid hormone with high fever, severe tachycardia and agitation.
Myxedema coma
Malubhang hypothyroidism na may hypothermia, bradycardia, hypotension at nabawasang malay.
Severe hypothyroidism with hypothermia, bradycardia, hypotension and decreased consciousness.
Diabetes insipidus
Kulang na antidiuretic hormone, o mga bato na hindi tumutugon dito, na gumagawa ng maraming malabnaw na ihi at tumataas na sodium.
Too little antidiuretic hormone, or kidneys that do not respond to it, producing large volumes of dilute urine and a rising sodium.
SIADH
Sobrang antidiuretic hormone, na nagdudulot ng pagpapanatili ng tubig, concentrated na ihi at bumababang sodium.
Too much antidiuretic hormone, causing water retention, concentrated urine and a falling sodium.
GI, renal at post-op
Dumping syndrome
Pulikat ng tiyan, pagpapawis at pagtatae pagkatapos kumain kapag mabilis na dumadaloy ang pagkain mula sa tiyan papunta sa bituka matapos ang gastric surgery.
Cramping, sweating and diarrhea after meals when food rushes from the stomach into the intestine after gastric surgery.
Evisceration
Paglabas ng mga organ sa nabukas na hiwa ng operasyon; takpan ng basang sterile gauze at tawagan ang surgeon.
Organs protruding through an opened surgical incision; cover with moist sterile gauze and call the surgeon.
📚 Pag-aralan: Post-op Day 1 Hanggang 10: Ano ang Nagiging Problema at Kailan
Dehiscence
Paghihiwalay ng mga gilid ng hiwa ng operasyon, madalas sa paligid ng ikalima hanggang ikasampung araw.
Separation of the edges of a surgical incision, often around days five to ten.
📚 Pag-aralan: Post-op Day 1 Hanggang 10: Ano ang Nagiging Problema at Kailan
Paralytic ileus
Isang bituka na tumitigil sa paggalaw pagkatapos ng operasyon, na may distention, walang utot at wala ang bowel sounds.
A bowel that stops moving after surgery, with distention, no flatus and absent bowel sounds.
📚 Pag-aralan: Post-op Day 1 Hanggang 10: Ano ang Nagiging Problema at Kailan
Stoma
Ang surgically na ginawang butas ng isang ostomy, malusog kapag kulay rosas at basa at emergency kapag maitim o lila.
The surgically created opening of an ostomy, healthy when pink and moist and an emergency when dusky or purple.
CAUTI
Isang catheter-associated urinary tract infection, naiiwasan sa pamamagitan ng sterile na pagpasok, closed system at maagang pagtanggal.
A catheter-associated urinary tract infection, prevented by sterile insertion, a closed system and early removal.
BUN-to-creatinine ratio
Isang ratio na higit sa mga 20 to 1 na may normal na creatinine ay nagpapahiwatig ng dehydration sa halip na pinsala sa bato.
A ratio above about 20 to 1 with a normal creatinine suggests dehydration rather than kidney damage.
Maternity
Naegele's rule
Tinatayang due date: unang araw ng huling regla, bawas tatlong buwan, dagdag pitong araw, dagdag isang taon.
Estimated due date: first day of the last period, minus three months, plus seven days, plus a year.
📚 Pag-aralan: Mga Batayan ng Prenatal: Due Date, mga Visit at Danger Signs
VEAL CHOP
Variable ay cord, early ay ulo, accelerations ay okay, late ay placenta: ang decoder ng fetal heart rate.
Variable means cord, early means head, accelerations are okay, late means placenta: the fetal heart rate decoder.
📚 Pag-aralan: VEAL CHOP: Pagbasa ng Strip sa Loob ng Limang Segundo
Late decelerations
Pagbaba ng fetal heart rate na nagsisimula pagkatapos magsimula ang contraction at bumabawi pagkatapos itong matapos, isang palatandaan ng placental insufficiency.
Fetal heart rate dips that start after a contraction begins and recover after it ends, a sign of placental insufficiency.
📚 Pag-aralan: VEAL CHOP: Pagbasa ng Strip sa Loob ng Limang Segundo
Preeclampsia
Bagong hypertension pagkatapos ng 20 linggo na may protina sa ihi o apektadong organ; ang magnesium sulfate ay pumipigil ng seizure.
New hypertension after 20 weeks with protein in the urine or organ involvement; magnesium sulfate prevents seizures.
📚 Pag-aralan: Preeclampsia, Magnesium, at ang mga Reflex na Sinusuri Mo
Placenta previa
Isang placenta na tumatakip sa cervix, nagdudulot ng walang sakit na matingkad na pulang pagdurugo; bawal ang vaginal exam.
A placenta covering the cervix, causing painless bright red bleeding; no vaginal exams.
📚 Pag-aralan: Previa Laban sa Abruption: Walang Sakit o May Sakit
Abruptio placentae
Maagang paghihiwalay ng placenta, nagdudulot ng masakit na pagdurugo, matigas na uterus at panganib ng shock.
Early separation of the placenta, causing painful bleeding, a rigid uterus and risk of shock.
📚 Pag-aralan: Previa Laban sa Abruption: Walang Sakit o May Sakit
Uterine atony
Isang uterus na hindi nagko-contract pagkatapos manganak, ang pinakakaraniwang sanhi ng postpartum hemorrhage; i-masahe muna ang fundus.
A uterus that fails to contract after birth, the most common cause of postpartum hemorrhage; massage the fundus first.
📚 Pag-aralan: Postpartum Hemorrhage: Masahe Muna, Saka ang mga Gamot
Lochia
Vaginal discharge pagkatapos manganak na umuusad mula pula (rubra) tungo sa pink-kayumanggi (serosa) hanggang puti (alba).
Vaginal discharge after birth that progresses from red (rubra) to pink-brown (serosa) to white (alba).
📚 Pag-aralan: Postpartum Hemorrhage: Masahe Muna, Saka ang mga Gamot
APGAR score
Isang score ng bagong silang na sanggol sa 1 at 5 minuto para sa heart rate, paghinga, tono, reflexes at kulay; ang 7 hanggang 10 ay normal.
A newborn score at 1 and 5 minutes for heart rate, breathing, tone, reflexes and color; 7 to 10 is normal.
📚 Pag-aralan: Ang Unang Oras: APGAR, Init, Vitamin K, at Asukal
Rh immune globulin
Ang iniksyong ibinibigay sa mga inang Rh-negative sa 28 linggo at sa loob ng 72 oras pagkatapos manganak ng sanggol na Rh-positive, para maiwasan ang antibodies laban sa mga susunod na sanggol.
The injection given to Rh-negative mothers at 28 weeks and within 72 hours after delivering an Rh-positive baby, to prevent antibodies against future babies.
📚 Pag-aralan: Postpartum Hemorrhage: Masahe Muna, Saka ang mga Gamot
Pediatrics
Pincer grasp
Pagpulot ng maliit na bagay sa pagitan ng hinlalaki at hintuturo, inaasahan sa edad na 9 hanggang 12 buwan.
Picking up a small object between the thumb and forefinger, expected by 9 to 12 months.
📚 Pag-aralan: Gumugulong sa Apat, Umuupo sa Anim, Naglalakad sa Labindalawa
Live vaccine
Isang bakunang gawa sa buhay at pinahinang virus o bacteria, tulad ng MMR, varicella o BCG, na hindi ibinibigay sa pagbubuntis o matinding immunosuppression.
A vaccine made from a live, weakened virus or bacterium, such as MMR, varicella or BCG, not given in pregnancy or severe immunosuppression.
📚 Pag-aralan: Ang Iskedyul ng Bakuna at ang Patakaran sa Live Vaccine
Croup
Isang viral na impeksyon sa daanan ng hangin sa maliliit na bata na may tumatahol na ubo at stridor, ginagamot ng dexamethasone at, kung may stridor kahit nagpapahinga, nebulized epinephrine.
A viral airway infection in young children with a barking cough and stridor, treated with dexamethasone and, for stridor at rest, nebulized epinephrine.
📚 Pag-aralan: Croup, Epiglottitis, at ang Tongue Blade na Hindi Mo Dapat Gamitin
Epiglottitis
Isang bacterial na pamamaga ng epiglottis na may pagtulo ng laway at tripod position; huwag kailanman suriin ang lalamunan.
A bacterial swelling of the epiglottis with drooling and a tripod position; never examine the throat.
📚 Pag-aralan: Croup, Epiglottitis, at ang Tongue Blade na Hindi Mo Dapat Gamitin
Tet spell
Biglaang cyanotic na episode sa tetralogy of Fallot, naiibsan ng knee-chest position at oxygen.
A sudden cyanotic episode in tetralogy of Fallot, relieved by the knee-chest position and oxygen.
📚 Pag-aralan: Tet Spells, Coarctation, at ang Strawberry Tongue
Kawasaki disease
Isang sakit sa pagkabata na may limang araw ng lagnat, strawberry tongue at pagbabalat ng mga kamay, ginagamot ng IVIG at aspirin para protektahan ang mga coronary artery.
A childhood illness with five days of fever, a strawberry tongue and peeling hands, treated with IVIG and aspirin to protect the coronary arteries.
📚 Pag-aralan: Tet Spells, Coarctation, at ang Strawberry Tongue
Intussusception
Isang bituka na parang teleskopyo na pumapasok sa sarili sa mga sanggol, na may biglaang pananakit, nakatiklop na tuhod at dumi na parang currant jelly, naitatama gamit ang enema.
A telescoping bowel in infants with sudden pain, drawn-up knees and currant-jelly stools, reduced with an enema.
Pyloric stenosis
Makitid na labasan ng tiyan sa mga batang sanggol na nagdudulot ng projectile na pagsusuka at bukol na hugis olibo.
A narrowed stomach outlet in young infants causing projectile vomiting and an olive-shaped mass.
Separation anxiety
Ang mga yugto ng protesta, kawalan ng pag-asa at paglayo na pinagdaraanan ng naka-ospital na sanggol o paslit kapag umalis ang magulang.
The protest, despair and detachment stages a hospitalized infant or toddler goes through when a parent leaves.
📚 Pag-aralan: Car Seats, Mga Pagkaing Nakakabulon, Safe Sleep, at mga Batang Naka-admit
Mental health
Therapeutic communication
Mga teknik tulad ng open-ended na tanong, reflection at katahimikan na nagpapanatili ng pokus sa nararamdaman ng pasyente.
Techniques such as open-ended questions, reflection and silence that keep the focus on the client's feelings.
📚 Pag-aralan: Huwag Kailanmang Magtanong ng Bakit: Therapeutic Communication na Pumapasa
False reassurance
Pagsasabi sa pasyente na magiging maayos ang lahat, na nagwawalang-bahala sa nararamdaman at nagtatapos ng usapan.
Telling a client everything will be fine, which dismisses the feeling and ends the conversation.
📚 Pag-aralan: Huwag Kailanmang Magtanong ng Bakit: Therapeutic Communication na Pumapasa
Serotonin syndrome
Pagkabalisa, lagnat, pagpapawis, hyperreflexia at clonus mula sa sobrang serotonergic na gamot.
Agitation, fever, sweating, hyperreflexia and clonus from too much serotonergic medication.
📚 Pag-aralan: Lithium, SSRIs, MAOIs at ang mga Emergency na Idinudulot Nila
Neuroleptic malignant syndrome (NMS)
Mataas na lagnat, lead-pipe rigidity at hindi matatag na vital signs mula sa mga antipsychotic; itigil ang gamot at palamigin ang pasyente.
High fever, lead-pipe rigidity and unstable vital signs from antipsychotics; stop the drug and cool the client.
📚 Pag-aralan: Lithium, SSRIs, MAOIs at ang mga Emergency na Idinudulot Nila
Tyramine
Isang sangkap sa aged cheese, cured meats at red wine na nagdudulot ng hypertensive crisis sa mga umiinom ng MAOI.
A substance in aged cheese, cured meats and red wine that causes a hypertensive crisis with MAOIs.
📚 Pag-aralan: Lithium, SSRIs, MAOIs at ang mga Emergency na Idinudulot Nila
Delirium tremens
Malubhang alcohol withdrawal, karaniwang 48 hanggang 96 na oras (2 hanggang 4 na araw) pagkatapos ng huling inom, na may pagkalito, pagkabalisa, hallucination at hindi matatag na vital signs; maaari itong ikamatay.
Severe alcohol withdrawal, usually 48 to 96 hours (2 to 4 days) after the last drink, with confusion, agitation, hallucinations and unstable vital signs; it can be fatal.
📚 Pag-aralan: Aling Withdrawal ang Nakamamatay: Alcohol, Benzos, at ang mga Masakit Lang
Command hallucination
Isang boses na nag-uutos sa pasyente na gumawa ng isang bagay, isang emergency kapag nag-uutos itong manakit ng sarili o ng iba.
A voice telling the client to do something, an emergency when it orders harm to self or others.
📚 Pag-aralan: Huwag Makipagtalo sa Delusion, at Iba Pang Patakaran para sa Psychosis
Mandatory reporter
Isang propesyonal, kasama ang nurse, na legal na obligado sa ilalim ng state law na mag-ulat ng pinaghihinalaang pang-aabuso o pagpapabaya sa mga bata at, sa karamihan ng mga state, sa mga matatanda at dependent na adult.
A professional, including the nurse, legally required under state law to report suspected abuse or neglect of children and, in most states, of elders and dependent adults.
📚 Pag-aralan: Pagkilala sa Pang-aabuso: Ano ang Ido-document Mo at Kanino Mo Sasabihin
Mga lab value
Shift to the left
Pagtaas ng immature na neutrophils (bands) sa dugo, isang palatandaan ng acute bacterial infection.
A rise in immature neutrophils (bands) in the blood, a sign of acute bacterial infection.
Absolute neutrophil count (ANC)
Ang white cells na i-multiply sa pinagsamang porsyento ng neutrophils at bands, at i-divide sa 100; ang mas mababa sa 1,500/mm³ ay neutropenia, mas mababa sa 500/mm³ ay malubha, at karaniwang nagsisimula ang neutropenic precautions sa mas mababa sa mga 1,000/mm³ ayon sa patakaran.
White cells times the combined percentage of neutrophils and bands, divided by 100; under 1,500/mm³ is neutropenia, under 500/mm³ is severe, and neutropenic precautions usually start below about 1,000/mm³ per policy.
Hemoglobin A1c
Ang average na blood glucose sa nakaraang dalawa hanggang tatlong buwan; ang 6.5% o higit pa ay nagdi-diagnose ng diabetes.
The average blood glucose over the past two to three months; 6.5% or higher diagnoses diabetes.
Urine specific gravity
Kung gaano ka-concentrated ang ihi, normal na 1.005 hanggang 1.030; mataas kapag dehydrated, mababa sa diabetes insipidus.
How concentrated urine is, normally 1.005 to 1.030; high with dehydration, low with diabetes insipidus.
📚 Pag-aralan: Urinalysis, Specific Gravity at Tamang Pagkolekta Nito
Lactate
Isang marker ng mahinang tissue perfusion; ang higit sa 2 mmol/L ay nakababahala at ang 4 o higit pa sa sepsis ay nagti-trigger ng fluid bolus.
A marker of poor tissue perfusion; above 2 mmol/L is concerning and 4 or more in sepsis triggers the fluid bolus.
TSH
Ang pituitary hormone na mataas sa hypothyroidism at mababa sa hyperthyroidism.
The pituitary hormone that is high in hypothyroidism and low in hyperthyroidism.
Digoxin level
Therapeutic range na mga 0.5 hanggang 2.0 ng/mL; ang toxicity ay may pagduduwal, bradycardia at dilaw-berdeng halo sa paningin.
Therapeutic range about 0.5 to 2.0 ng/mL; toxicity brings nausea, bradycardia and yellow-green visual halos.
Lithium level
Therapeutic range na 0.6 hanggang 1.2 mEq/L; ang higit sa mga 1.5 ay may magaspang na panginginig, pagsusuka at ataxia.
Therapeutic range 0.6 to 1.2 mEq/L; above about 1.5 brings coarse tremor, vomiting and ataxia.
Red blood cell count (RBC)
Mga 4.7 hanggang 6.1 milyon/mm³ sa mga lalaki at 4.2 hanggang 5.4 milyon/mm³ sa mga babae; ang mababa ay anemia o pagdurugo, ang mataas ay dehydration, talamak na hypoxia o polycythemia.
About 4.7 to 6.1 million/mm³ in men and 4.2 to 5.4 million/mm³ in women; low means anemia or bleeding, high means dehydration, chronic hypoxia or polycythemia.
Hemoglobin (Hgb)
Mga 14 hanggang 18 g/dL sa mga lalaki at 12 hanggang 16 g/dL sa mga babae; karaniwang pinag-iisipan ang transfusion kapag mas mababa sa 7 hanggang 8 g/dL, at ang mas mababa sa mga 6 hanggang 7 ay critical value.
About 14 to 18 g/dL in men and 12 to 16 g/dL in women; a transfusion is usually considered below 7 to 8 g/dL, and below about 6 to 7 is a critical value.
Hematocrit (Hct)
42 hanggang 52% sa lalaki, 37 hanggang 47% sa babae, mga tatlong beses ng hemoglobin; tumataas ito sa dehydration, bumababa sa fluid overload kahit hindi nagbabago ang red cell mass, at bumababa sa pagdurugo, pero sa acute bleeding ay maaaring mukhang normal ito hanggang ma-dilute ito ng fluid shifts o IV fluids.
42 to 52% in men, 37 to 47% in women, about three times hemoglobin; rises with dehydration, falls with fluid overload despite unchanged red cell mass, and falls with bleeding, though acute bleeds may look normal until fluid shifts or IV fluids dilute it.
White blood cell count (WBC)
Normal ang 5,000 hanggang 10,000/mm³ (sa ibang lab 4,500 hanggang 11,000); ang mataas ay infection, inflammation, steroids o leukemia, ang mababa ay kasunod ng chemotherapy o marrow failure, at critical ang mas mababa sa mga 2,000 o mas mataas sa mga 30,000.
Normal 5,000 to 10,000/mm³ (some labs 4,500 to 11,000); high means infection, inflammation, steroids or leukemia, low follows chemotherapy or marrow failure, and below about 2,000 or above about 30,000 is critical.
Platelets (PLT)
Normal ang 150,000 hanggang 400,000/mm³; nagsisimula ang bleeding precautions sa mas mababa sa mga 50,000, tumataas ang panganib ng kusang pagdurugo sa mas mababa sa 20,000, at critical value ang mas mababa sa mga 10,000 hanggang 20,000.
Normal 150,000 to 400,000/mm³; bleeding precautions start below about 50,000, spontaneous bleeding risk climbs below 20,000, and below about 10,000 to 20,000 is a critical value.
Mean corpuscular volume (MCV)
Ito ang karaniwang laki ng red cell, normal na mga 80 hanggang 100 fL; ang mababang MCV ay tumuturo sa iron deficiency, at ang mataas na MCV ay sa kakulangan ng vitamin B12 o folate.
The average red cell size, normally about 80 to 100 fL; a low MCV points to iron deficiency, a high MCV to vitamin B12 or folate deficiency.
Ferritin
Ito ang imbak na iron ng katawan, mga 12 hanggang 300 ng/mL sa lalaki at 12 hanggang 150 ng/mL sa babae; ang mababa ay kumpirmasyon ng iron-deficiency anemia, pero tumataas ito sa inflammation kaya hindi inaalis ng normal na value ang deficiency.
The body's iron store, about 12 to 300 ng/mL in men and 12 to 150 ng/mL in women; low confirms iron-deficiency anemia, while it rises with inflammation, so a normal value does not rule deficiency out.
Serum iron at TIBC · Serum iron and TIBC
Ang serum iron ay mga 60 hanggang 170 mcg/dL at ang total iron-binding capacity ay mga 250 hanggang 450 mcg/dL; sa iron deficiency bumababa ang iron habang tumataas ang TIBC, samantalang sa anemia of chronic disease bumababa rin ang iron pero normal o mababa ang TIBC.
Serum iron about 60 to 170 mcg/dL and total iron-binding capacity about 250 to 450 mcg/dL; in iron deficiency the iron falls while the TIBC rises, whereas in anemia of chronic disease the iron also falls but the TIBC is normal or low.
Prothrombin time (PT)
Mga 11 hanggang 13.5 segundo, may INR na 0.8 hanggang 1.2 kapag walang anticoagulants; humahaba ito sa warfarin, sakit sa atay at kakulangan sa vitamin K, at sa warfarin ang INR, hindi ang segundo, ang dapat i-report.
About 11 to 13.5 seconds, with an INR of 0.8 to 1.2 off anticoagulants; it lengthens with warfarin, liver disease and vitamin K deficiency, and on warfarin the INR, not the seconds, is what you report.
aPTT normal range
Mga 30 hanggang 40 segundo kapag walang anticoagulants; sa heparin infusion ang goal ay 1.5 hanggang 2.5 beses ng control (mga 46 hanggang 70 segundo), at critical ang higit sa mga 70 segundo: sundin ang heparin protocol, i-assess kung may bleeding at i-notify ang provider.
About 30 to 40 seconds off anticoagulants; on a heparin infusion the goal is 1.5 to 2.5 times control (roughly 46 to 70 seconds), and above about 70 seconds is critical: follow the heparin protocol, assess for bleeding and notify the provider.
📚 Pag-aralan: Heparin, Warfarin at ang mga Lab na Namamahala sa Kanila
INR target na may mechanical heart valve · INR target with a mechanical heart valve
Sa karamihan ng warfarin uses (AF, DVT, PE), ang goal ay 2 hanggang 3; ang mechanical aortic valve ay mga 2.5; ang mitral o high-risk aortic valve ay mga 3 (2.5 hanggang 3.5); critical ang higit sa 5: i-hold ang dose, i-notify ang provider; asahan ang vitamin K kung higit sa 10 o may bleeding.
Most warfarin uses (AF, DVT, PE) aim for 2 to 3, a mechanical aortic valve about 2.5, and a mitral or high-risk aortic valve about 3 (2.5 to 3.5); above 5 is critical: hold the dose, notify the provider, expect vitamin K above 10 or bleeding.
📚 Pag-aralan: Heparin, Warfarin at ang mga Lab na Namamahala sa Kanila
Anti-Xa level (heparin)
Ito ang mas bagong paraan ng pag-monitor ng heparin infusion, na may target na mga 0.3 hanggang 0.7 units/mL para sa unfractionated heparin; pinapalitan nito ang aPTT sa maraming ospital at hindi ito naaapektuhan ng baseline clotting ng pasyente.
The newer way to monitor a heparin infusion, aiming for about 0.3 to 0.7 units/mL for unfractionated heparin; it replaces the aPTT at many hospitals and is not thrown off by a client's baseline clotting.
📚 Pag-aralan: Heparin, Warfarin at ang mga Lab na Namamahala sa Kanila
Fibrinogen
Normal ang mga 200 hanggang 400 mg/dL; bumababa ito sa mas mababa sa 100 sa disseminated intravascular coagulation dahil nauubos ito ng clotting, kaya ang mababang fibrinogen na may tumataas na D-dimer sa pasyenteng dumudugo ay tumuturo sa DIC.
Normal about 200 to 400 mg/dL; it falls below 100 in disseminated intravascular coagulation because clotting consumes it, so a low fibrinogen with a rising D-dimer in a bleeding client points to DIC.
D-dimer
Ito ay piraso ng nasirang clot, normal na mas mababa sa mga 0.5 mcg/mL (500 ng/mL); ang normal na value ay tumutulong na alisin ang DVT at pulmonary embolism, habang ang mataas ay hindi specific at tumataas sa DIC, operasyon, pagbubuntis at infection.
A clot-breakdown fragment, normally under about 0.5 mcg/mL (500 ng/mL); a normal value helps rule out DVT and pulmonary embolism, while a high one is nonspecific and rises in DIC, surgery, pregnancy and infection.
📚 Pag-aralan: DVT Prevention at ang Pulmonary Embolism na Hindi Mo Dapat Makaligtaan
Sodium (Na+)
Normal ang 135 hanggang 145 mEq/L; kapag mas mababa sa 135 nagkakaroon ng confusion at seizure kung mabilis ang pagbaba, kapag mas mataas sa 145 ay pagkauhaw at pagiging balisa; critical ang mas mababa sa 120 o mas mataas sa 160, at hindi dapat lumampas sa mga 8 hanggang 10 mEq/L kada araw ang correction.
Normal 135 to 145 mEq/L; below 135 brings confusion and seizures when it falls fast, above 145 thirst and restlessness; critical below 120 or above 160, and correction runs no faster than about 8 to 10 mEq/L a day.
📚 Pag-aralan: Sodium, Calcium at Magnesium: Pagkibot, Pagkombulsyon at Pagiging Matamlay
Potassium (K+)
Normal ang 3.5 hanggang 5.0 mEq/L; ang mababa ay may flat T waves, U waves at digoxin toxicity, ang mataas ay may peaked T waves at arrest, at critical ang mas mababa sa 2.5 o mas mataas sa mga 6.0 hanggang 6.5.
Normal 3.5 to 5.0 mEq/L; low brings flat T waves, U waves and digoxin toxicity, high brings peaked T waves and arrest, and below 2.5 or above about 6.0 to 6.5 is critical.
📚 Pag-aralan: Potassium: Ang Electrolyte na Nagpapahinto ng Puso
Chloride (Cl-)
Normal ang mga 98 hanggang 106 mEq/L (sa ibang lab 96 hanggang 106); sumusunod ito sa sodium kaya bumababa sa pagsusuka at loop diuretics at tumataas sa dehydration o sa maraming normal saline.
Normal about 98 to 106 mEq/L (some labs 96 to 106); it follows sodium, so it falls with vomiting and loop diuretics and rises with dehydration or large volumes of normal saline.
Bicarbonate (serum CO2)
Ito ang venous bicarbonate sa chemistry panel, normal na 22 hanggang 26 mEq/L (sa ibang lab 23 hanggang 29); ang mababa ay metabolic acidosis tulad ng DKA o pagtatae, ang mataas ay metabolic alkalosis tulad ng pagsusuka, at critical ang mas mababa sa 10.
The venous bicarbonate on a chemistry panel, normally 22 to 26 mEq/L (some labs 23 to 29); low means metabolic acidosis such as DKA or diarrhea, high means metabolic alkalosis such as vomiting, and below 10 is critical.
Blood urea nitrogen (BUN)
Normal ang 10 hanggang 20 mg/dL; tumataas ito sa kidney dysfunction, dehydration, GI bleeding, maraming protina sa pagkain at steroids, kaya ang mataas na BUN na may normal na creatinine ay kadalasang dehydration at hindi pinsala sa bato.
Normal 10 to 20 mg/dL; it rises with kidney dysfunction, dehydration, GI bleeding, high protein intake and steroids, so a high BUN with a normal creatinine usually means dehydration rather than kidney damage.
Serum creatinine
Normal ang mga 0.6 hanggang 1.2 mg/dL; ito ang specific na marker ng bato dahil halos hindi ito apektado ng pagkain at hydration, at ang pagdoble ng creatinine ay nangangahulugang halos kalahati na lang ang glomerular filtration rate.
Normal about 0.6 to 1.2 mg/dL; it is the specific kidney marker because diet and hydration barely move it, and a doubling of the creatinine means the glomerular filtration rate has roughly halved.
Estimated GFR (eGFR)
Normal ang 90 mL/min/1.73 m² o higit pa; ang mas mababa sa 60, o mga senyales ng kidney damage gaya ng albuminuria, nang higit sa tatlong buwan ay chronic kidney disease, severe ang mas mababa sa 30, at kidney failure ang mas mababa sa 15, kung saan pinaplano ang dialysis o transplant.
Normal 90 mL/min/1.73 m² or higher; below 60, or signs of kidney damage such as albuminuria, for more than three months defines chronic kidney disease, below 30 is severe, and below 15 is kidney failure, when dialysis or transplant is planned.
Fasting blood glucose
Normal ang 70 hanggang 99 mg/dL; ang 100 hanggang 125 ay prediabetes at ang 126 o higit pa sa dalawang beses ay diabetes, at ang random glucose na 200 o higit pa na may sintomas ay diagnosis din ng diabetes.
Normal 70 to 99 mg/dL; 100 to 125 is prediabetes and 126 or higher on two occasions diagnoses diabetes, while a random glucose of 200 or more with symptoms also diagnoses it.
Blood glucose critical values
Ang mas mababa sa 70 mg/dL ay hypoglycemia (gamutin ng 15 grams na carbohydrate kung gising, IV dextrose o glucagon kung hindi); critical value ang mas mababa sa 40 o mas mataas sa mga 500, at ang HHS ay lampas 600.
Below 70 mg/dL is hypoglycemia (treat with 15 grams of carbohydrate if awake, IV dextrose or glucagon if not); below 40 or above about 500 is a critical value, and HHS runs above 600.
📚 Pag-aralan: DKA Laban sa HHS: Ketones, Fluids at ang Bitag ng Potassium
Hemoglobin A1c target sa diabetes · Hemoglobin A1c target in diabetes
Para sa karamihan ng adults na may diabetes, ang treatment goal ay A1c na mas mababa sa 7%, na katumbas ng average glucose na mga 150 mg/dL; mas maluwag na goal na mas mababa sa 8% ang ginagamit sa mahihina o matatandang pasyenteng may panganib sa hypoglycemia.
For most adults with diabetes the treatment goal is an A1c under 7%, roughly an average glucose of 150 mg/dL; a less strict goal under 8% is used for frail or older clients at risk of hypoglycemia.
Total calcium (Ca)
Normal ang 9 hanggang 10.5 mg/dL; ang mababa ay may pangingilig, tetany, Chvostek's at Trousseau's signs at laryngospasm, ang mataas ay may panghihina, constipation, bato sa bato at confusion, at critical ang mas mababa sa mga 6 o mas mataas sa mga 13.
Normal 9 to 10.5 mg/dL; low brings tingling, tetany, Chvostek's and Trousseau's signs and laryngospasm, high brings weakness, constipation, stones and confusion, and below about 6 or above about 13 is critical.
📚 Pag-aralan: Sodium, Calcium at Magnesium: Pagkibot, Pagkombulsyon at Pagiging Matamlay
Ionized calcium
Ito ang active at hindi nakakabit na calcium, normal na mga 4.5 hanggang 5.6 mg/dL (1.1 hanggang 1.4 mmol/L); ito ang value na dapat pagkatiwalaan kapag mababa ang albumin, dahil hinihila pababa ng mababang albumin ang total calcium nang hindi binabago ang ionized fraction.
The active, unbound calcium, normally about 4.5 to 5.6 mg/dL (1.1 to 1.4 mmol/L); it is the value to trust when albumin is low, because a low albumin drags the total calcium down without changing the ionized fraction.
📚 Pag-aralan: Sodium, Calcium at Magnesium: Pagkibot, Pagkombulsyon at Pagiging Matamlay
Magnesium (Mg)
Normal ang mga 1.5 hanggang 2.5 mEq/L (sa ibang lab 1.3 hanggang 2.1); ang mababa ay may panginginig, hyperreflexia at torsades, ang mataas ay may pagkawala ng reflexes, hypotension at respiratory depression, at critical ang mas mababa sa mga 1 o mas mataas sa mga 5.
Normal about 1.5 to 2.5 mEq/L (some labs 1.3 to 2.1); low brings tremor, hyperreflexia and torsades, high brings lost reflexes, hypotension and respiratory depression, and below about 1 or above about 5 is critical.
📚 Pag-aralan: Sodium, Calcium at Magnesium: Pagkibot, Pagkombulsyon at Pagiging Matamlay
Phosphorus (PO4)
Normal ang 2.5 hanggang 4.5 mg/dL at kabaligtaran ng calcium; tumataas ito sa kidney failure (binders, low-phosphorus diet) at bumababa sa refeeding at malnutrition, at critical ang mas mababa sa mga 1 mg/dL.
Normal 2.5 to 4.5 mg/dL and inverse to calcium; it rises in kidney failure (binders, low-phosphorus diet) and falls with refeeding and malnutrition, and below about 1 mg/dL is critical.
Albumin
Normal ang 3.5 hanggang 5 g/dL; ang mababang albumin ay nagdudulot ng edema at maling mababang total calcium at sumasalamin sa liver synthesis, pagkawala ng protina o inflammation, kaya hindi ito maaasahang nutrition marker nang mag-isa.
Normal 3.5 to 5 g/dL; low albumin causes edema and a falsely low total calcium and reflects liver synthesis, protein loss or inflammation, so it is not a reliable nutrition marker on its own.
Prealbumin
Normal ang mga 15 hanggang 36 mg/dL; dahil dalawang araw ang half-life nito, mas mabilis nitong sinusundan ang kamakailang protein intake kaysa albumin, ang mas mababa sa mga 10 hanggang 11 ay nagpapahiwatig ng matinding kakulangan sa protina, at ibinababa rin ito ng inflammation.
Normal about 15 to 36 mg/dL; with a half-life of two days it tracks recent protein intake faster than albumin, below about 10 to 11 suggests severe protein depletion, and inflammation also lowers it.
Total protein
Normal ang mga 6 hanggang 8 g/dL, ang kabuuan ng albumin at globulins; mababa ito sa malnutrition, sakit sa atay at nephrotic protein loss, at mataas sa dehydration at ilang kanser sa dugo tulad ng multiple myeloma.
Normal about 6 to 8 g/dL, the sum of albumin and globulins; low with malnutrition, liver disease and nephrotic protein loss, high with dehydration and some blood cancers such as multiple myeloma.
Ammonia (NH3)
Normal ang mga 15 hanggang 45 mcg/dL; tumataas ito sa liver failure at nagdudulot ng hepatic encephalopathy (confusion, asterixis), na ginagamot ng lactulose na tinitrate hanggang dalawa o tatlong malambot na dumi kada araw, at pinapataas din ito ng GI bleeding o high-protein diet.
Normal about 15 to 45 mcg/dL; it climbs in liver failure and causes hepatic encephalopathy (confusion, asterixis), treated with lactulose titrated to two or three soft stools a day, and GI bleeding or a high-protein diet raise it.
AST (aspartate aminotransferase)
Normal ang mga 10 hanggang 40 U/L; lumalabas ito mula sa nasirang liver cells sa hepatitis, alak at acetaminophen toxicity, at pati sa puso at skeletal muscle, kaya mas hindi ito specific sa atay kaysa ALT.
Normal about 10 to 40 U/L; it leaks from injured liver cells in hepatitis, alcohol and acetaminophen toxicity, and from heart and skeletal muscle too, so it is less liver-specific than ALT.
ALT (alanine aminotransferase)
Normal ang mga 7 hanggang 40 U/L (iba-iba ang upper limit sa bawat lab); ito ang mas specific na transaminase sa atay, na tumataas sa hepatitis, fatty liver, statins at acetaminophen overdose, kadalasang umaabot sa libo-libo sa acute hepatitis.
Normal about 7 to 40 U/L (upper limits vary by lab); it is the more liver-specific transaminase, rising with hepatitis, fatty liver, statins and acetaminophen overdose, often into the thousands in acute hepatitis.
Alkaline phosphatase (ALP)
Normal ang mga 30 hanggang 120 U/L; tumataas ito sa biliary obstruction (kasama ang GGT at bilirubin), paglaki o sakit ng buto tulad ng Paget's at bone metastases, at normal na tumataas sa lumalaking bata at huling bahagi ng pagbubuntis.
Normal about 30 to 120 U/L; it rises with biliary obstruction (with GGT and bilirubin), bone growth or disease such as Paget's and bone metastases, and normally in growing children and late pregnancy.
Total bilirubin
Normal ang mga 0.1 hanggang 1.2 mg/dL; nakikita na ang jaundice sa higit sa mga 2 hanggang 3, at ang tumataas na level ay hemolysis, pinsala sa atay o nakabarang bile duct, na may clay-colored na dumi at maitim na ihi sa obstruction.
Normal about 0.1 to 1.2 mg/dL; jaundice becomes visible above about 2 to 3, and a rising level means hemolysis, liver damage or a blocked bile duct, with clay-colored stools and dark urine in obstruction.
Newborn bilirubin
Lumilitaw ang physiologic jaundice pagkalipas ng 24 oras at pumapakto sa mga 5 hanggang 6 mg/dL sa ika-3 hanggang ika-5 araw; pathologic ang jaundice sa unang 24 oras, sinusunod ng phototherapy thresholds ang hour-specific na AAP chart, at ang level na malapit sa 20 hanggang 25 ay may panganib ng kernicterus.
Physiologic jaundice appears after 24 hours and peaks around 5 to 6 mg/dL on days 3 to 5; jaundice in the first 24 hours is pathologic, phototherapy thresholds follow the hour-specific AAP chart, and levels near 20 to 25 risk kernicterus.
📚 Pag-aralan: Ang Unang Oras: APGAR, Init, Vitamin K, at Asukal
Lipase at amylase · Lipase and amylase
Ang lipase ay mga 0 hanggang 160 U/L at ang amylase ay mga 30 hanggang 110 U/L; pareho silang tumataas sa acute pancreatitis sa loob ng ilang oras, at mas specific ang lipase at mas matagal na mataas, kaya ito ang pinagkakatiwalaan ng exam.
Lipase about 0 to 160 U/L and amylase about 30 to 110 U/L; both rise in acute pancreatitis within hours, and lipase is the more specific and stays up longer, so it is the one the exam trusts.
CK-MB
Ito ang creatine kinase na specific sa puso, normal na mga 0 hanggang 3 ng/mL o mas mababa sa 5% ng total CK; tumataas ito 4 hanggang 6 oras pagkatapos ng infarction, pumapakto sa 12 hanggang 24 oras at nagiging normal sa 2 hanggang 3 araw, kaya nagpapakita ito ng reinfarction.
The heart-specific creatine kinase, normally about 0 to 3 ng/mL or under 5% of total CK; it rises 4 to 6 hours after infarction, peaks at 12 to 24 hours and normalizes in 2 to 3 days, so it flags reinfarction.
Total cholesterol
Desirable ang mas mababa sa 200 mg/dL, borderline ang 200 hanggang 239, mataas ang 240 o higit pa; karaniwang kinukuha ang lipid panel nang walang fasting, na may fasting na 9 hanggang 12 oras kung ang nonfasting triglycerides ay 400 mg/dL o higit pa, at mas nakasalalay ang mga desisyon sa statin sa LDL at kabuuang panganib.
Desirable under 200 mg/dL, borderline 200 to 239, high 240 or above; the lipid panel is usually drawn nonfasting, with a 9 to 12 hour fast if nonfasting triglycerides are 400 mg/dL or higher, and statin decisions rest more on LDL and overall risk.
LDL cholesterol
Ang cholesterol na bumabara sa arteries, optimal ang mas mababa sa 100 mg/dL (mas mababa sa 70 para sa pasyenteng may kilalang sakit sa puso o diabetes), near optimal ang 100 hanggang 129, mataas ang 160 o higit pa; binababa ito ng statins, ehersisyo at mas kaunting saturated fat.
The artery-clogging cholesterol, optimal under 100 mg/dL (under 70 for clients with known heart disease or diabetes), near optimal 100 to 129, high 160 or above; statins, exercise and less saturated fat lower it.
HDL cholesterol
Ang protective na cholesterol, na dapat higit sa 40 mg/dL sa lalaki at higit sa 50 sa babae; ang mas mababa sa 40 ay nagpapataas ng panganib sa puso, at itinataas ito ng ehersisyo, pagbaba ng timbang at pagtigil sa paninigarilyo.
The protective cholesterol, which should be above 40 mg/dL in men and above 50 in women; below 40 raises heart risk, and exercise, weight loss and quitting smoking raise it.
Triglycerides
Normal ang mas mababa sa 150 mg/dL, borderline ang 150 hanggang 199, mataas ang 200 hanggang 499 at napakataas sa 500 o higit pa, kung saan nagiging panganib ang pancreatitis; pinapataas ito ng alak, asukal at hindi kontroladong diabetes.
Normal under 150 mg/dL, borderline 150 to 199, high 200 to 499 and very high at 500 or above, where pancreatitis becomes a risk; alcohol, sugar and uncontrolled diabetes drive them up.
Free T4 (thyroxine)
Ang free T4 ay mga 0.8 hanggang 1.8 ng/dL (total T4 mga 5 hanggang 12 mcg/dL); mataas ito na may mababang TSH sa hyperthyroidism at mababa na may mataas na TSH sa hypothyroidism, at ang dose ng levothyroxine ay inaayos ayon sa TSH.
Free T4 about 0.8 to 1.8 ng/dL (total T4 about 5 to 12 mcg/dL); it is high with a low TSH in hyperthyroidism and low with a high TSH in hypothyroidism, and the levothyroxine dose is adjusted by TSH.
Cortisol (morning serum)
Mga 5 hanggang 25 mcg/dL sa 8 AM, mas mababa sa gabi; ang mababa ay tumuturo sa Addison's disease o matagal na steroid suppression, ang mataas ay sa Cushing's syndrome o stress, at ang napakababang value sa shock ay adrenal crisis.
About 5 to 25 mcg/dL at 8 AM, lower in the evening; low points to Addison's disease or long-term steroid suppression, high to Cushing's syndrome or stress, and a very low value in shock is an adrenal crisis.
Arterial pH
Normal ang 7.35 hanggang 7.45; ang mas mababa sa 7.35 ay acidosis at ang mas mataas sa 7.45 ay alkalosis, at critical ang mas mababa sa mga 7.2 o mas mataas sa mga 7.6, kung saan hindi na gumagana nang normal ang puso, utak at mga gamot.
Normal 7.35 to 7.45; below 7.35 is acidosis and above 7.45 alkalosis, and below about 7.2 or above 7.6 is critical, at which point the heart, brain and drugs all stop working normally.
PaCO2
Normal ang 35 hanggang 45 mmHg, ang respiratory side ng ROME; ang mataas ay hypoventilation (respiratory acidosis, tulad ng sa COPD o opioids), ang mababa ay hyperventilation o compensation, at critical ang mas mababa sa 20 o mas mataas sa mga 60 hanggang 70.
Normal 35 to 45 mmHg, the respiratory side of ROME; high means hypoventilation (respiratory acidosis, as in COPD or opioids), low means hyperventilation or compensation, and below 20 or above about 60 to 70 is critical.
HCO3 (bicarbonate sa ABG) · HCO3 (bicarbonate on an ABG)
Normal ang 22 hanggang 26 mEq/L, ang metabolic side ng ROME; sa mga metabolic na problema ay kapareho ng direksyon ng pH (mababa sa DKA, mataas sa pagsusuka) at nagbabago ito para mag-compensate sa respiratory na problema.
Normal 22 to 26 mEq/L, the metabolic side of ROME; it moves the same direction as pH in metabolic problems (low in DKA, high with vomiting) and shifts to compensate for respiratory ones.
PaO2
Normal ang 80 hanggang 100 mmHg; ang mas mababa sa 80 ay hypoxemia, ang mas mababa sa 60 ay karaniwang nangangahulugang kailangan ng pasyente ng supplemental oxygen o dagdag na suporta, at critical ang mas mababa sa mga 40.
Normal 80 to 100 mmHg; below 80 is hypoxemia, below 60 usually means the client needs supplemental oxygen or more support, and below about 40 is critical.
SaO2 / SpO2 (oxygen saturation)
Normal ang 95 hanggang 100%; ang target ay 88 hanggang 92% sa mga pasyenteng may COPD na nagre-retain ng CO2, dahil ang sobrang oxygen ay puwedeng magpataas ng PaCO2 (pangunahin sa pamamagitan ng pagpapalala ng ventilation-perfusion matching), at 94 hanggang 98% sa karamihan ng ibang adult; ang bumababang value ay nangangahulugang bigyan ng oxygen at hanapin ang sanhi.
Normal 95 to 100%; the target is 88 to 92% in COPD clients who retain CO2, since excess oxygen can raise PaCO2 (mainly by worsening ventilation-perfusion matching), and 94 to 98% for most other adults; a falling value means give oxygen and find the cause.
Phenytoin level
Therapeutic ang 10 hanggang 20 mcg/mL; ang higit sa 20 ay may nystagmus, ataxia at slurred speech, at nagdudulot din ang gamot ng gingival hyperplasia sa matagal na paggamit, kaya turuan ng wastong oral care at huwag itong ihinto bigla.
Therapeutic 10 to 20 mcg/mL; above 20 brings nystagmus, ataxia and slurred speech, and the drug also causes gingival hyperplasia with long use, so teach good oral care and never stop it abruptly.
Theophylline level
Therapeutic ang mga 10 hanggang 20 mcg/mL (5 hanggang 15 sa mas bagong target); ang higit sa 20 ay may pagduduwal, tachycardia at seizure, at binabago ng caffeine, pagbabago sa paninigarilyo at maraming antibiotic ang level.
Therapeutic about 10 to 20 mcg/mL (newer targets 5 to 15); above 20 brings nausea, tachycardia and seizures, and caffeine, smoking changes and many antibiotics shift the level.
Carbamazepine level
Therapeutic ang 4 hanggang 12 mcg/mL; ang higit sa mga 12 hanggang 15 ay may hilo, diplopia at ataxia, at maaaring sugpuin ng gamot ang marrow, kaya i-report ang lagnat, sore throat o pasa at asahan ang pana-panahong CBC.
Therapeutic 4 to 12 mcg/mL; above about 12 to 15 brings dizziness, diplopia and ataxia, and the drug can suppress the marrow, so report fever, sore throat or bruising and expect periodic CBCs.
Valproic acid level
Therapeutic ang 50 hanggang 100 mcg/mL; ang higit sa mga 100 hanggang 150 ay may antok, panginginig at confusion, at maaaring makapinsala ang gamot sa atay at magpababa ng platelets, kaya sinusuri ang liver enzymes at CBC.
Therapeutic 50 to 100 mcg/mL; above about 100 to 150 brings sedation, tremor and confusion, and the drug can injure the liver and lower platelets, so liver enzymes and a CBC are checked.
Vancomycin level
Ang trough goal noon ay 10 hanggang 20 mcg/mL (15 hanggang 20 para sa malubhang MRSA infection); maraming pharmacy ngayon ay nagdo-dose na ayon sa AUC na 400 hanggang 600, at ang level na higit sa range na iyon ay nagbabanta sa bato at pandinig.
The trough goal was 10 to 20 mcg/mL (15 to 20 for serious MRSA infections); many pharmacies now dose to an AUC of 400 to 600 instead, and levels above that range threaten the kidneys and hearing.
Acetaminophen level (toxic)
Ang level na higit sa mga 150 mcg/mL na kinuha 4 na oras pagkatapos ng pag-inom ay toxic ayon sa Rumack-Matthew nomogram at nangangailangan ng acetylcysteine; kadalasang umaabot sa pinakamataas na level ang liver enzymes 2 hanggang 4 na araw pagkatapos, kapag humupa na ang maagang pagduduwal.
A level above about 150 mcg/mL drawn 4 hours after ingestion is toxic on the Rumack-Matthew nomogram and calls for acetylcysteine; liver enzymes often peak 2 to 4 days later, after the early nausea has settled.
📚 Pag-aralan: Ang Antidote Table na Makikita Mo sa Araw ng Exam
Magnesium sulfate therapeutic level
Mga 4 hanggang 7 mEq/L kapag ini-infuse para sa preeclampsia; ang pagkawala ng deep tendon reflexes ang unang senyales ng toxicity, kasunod ang respirations na mas mababa sa 12 at ihi na mas mababa sa 30 mL/hr, at ang calcium gluconate ang antidote sa bedside.
About 4 to 7 mEq/L when infused for preeclampsia; lost deep tendon reflexes are the first sign of toxicity, then respirations under 12 and urine under 30 mL/hr, and calcium gluconate is the antidote at the bedside.
📚 Pag-aralan: Preeclampsia, Magnesium, at ang mga Reflex na Sinusuri Mo
Urine pH
Karaniwang mga 4.5 hanggang 8 (average 6); ang acidic na ihi ay kasama ng high-protein diet, acidosis at gutom, ang alkaline na ihi ay sa vegetarian diet, UTI na may urea-splitting bacteria, at ilang bato sa bato.
Normally about 4.5 to 8 (average 6); acidic urine comes with a high-protein diet, acidosis and starvation, alkaline urine with a vegetarian diet, UTI with urea-splitting bacteria, and some kidney stones.
📚 Pag-aralan: Urinalysis, Specific Gravity at Tamang Pagkolekta Nito
Urine protein
Karaniwang negative sa dipstick (mas mababa sa mga 150 mg kada araw); ang tuloy-tuloy na protina ay pinsala sa bato, at sa pagbubuntis ang 300 mg o higit pa sa 24 oras, protein-to-creatinine ratio na 0.3, o 2+ sa dipstick ay tumutulong sa pagtukoy ng preeclampsia.
Normally negative on dipstick (under about 150 mg a day); persistent protein means kidney damage, and in pregnancy 300 mg or more in 24 hours, a protein-to-creatinine ratio of 0.3, or a 2+ dipstick helps define preeclampsia.
📚 Pag-aralan: Urinalysis, Specific Gravity at Tamang Pagkolekta Nito
Urine ketones
Karaniwang negative; ang moderate o malaking ketones na may mataas na glucose ay nangangahulugang taba na ang sinusunog ng katawan bilang panggatong, tulad sa diabetic ketoacidosis, kaya sa sick-day teaching ay sinusuri ito kada 4 na oras at ini-report ang tuloy-tuloy na ketones o pagsusuka.
Normally negative; moderate or large ketones with a high glucose mean the body is burning fat for fuel, as in diabetic ketoacidosis, so sick-day teaching checks them every 4 hours and reports persistent ketones or vomiting.
📚 Pag-aralan: DKA Laban sa HHS: Ketones, Fluids at ang Bitag ng Potassium
Minimum urine output
Dapat umihi ang adults ng hindi bababa sa 30 mL/hr (0.5 mL/kg/hr) at ang mga bata ng hindi bababa sa 1 mL/kg/hr; ang mas kaunti sa loob ng dalawang oras ay mahinang perfusion ng bato, tulad sa shock, dehydration o magnesium toxicity, at ini-report ito bago tumaas ang creatinine.
Adults should make at least 30 mL/hr (0.5 mL/kg/hr) and children at least 1 mL/kg/hr; less for two hours means poor kidney perfusion, as in shock, dehydration or magnesium toxicity, and is reported before the creatinine rises.
📚 Pag-aralan: Apat na Uri ng Shock at ang Unang Oras ng Sepsis
Newborn blood glucose
Ang glucose ng newborn na mas mababa sa mga 40 hanggang 45 mg/dL ay hypoglycemia; sini-screen ang mga sanggol ng inang may diabetes, malaki o maliit para sa gestational age, preterm o nilamig, at ang panginginig, hirap sa pagpapakain o apnea ay nangangailangan ng pagpapakain o IV dextrose.
A newborn glucose below about 40 to 45 mg/dL is hypoglycemia; infants of diabetic mothers, large or small for dates, preterm or cold-stressed are screened, and jitteriness, poor feeding or apnea call for feeding or IV dextrose.
📚 Pag-aralan: Ang Unang Oras: APGAR, Init, Vitamin K, at Asukal
Hemoglobin sa pagbubuntis · Hemoglobin in pregnancy
Ang anemia sa pagbubuntis ay hemoglobin na mas mababa sa 11 g/dL sa una at ikatlong trimester at mas mababa sa 10.5 g/dL sa ikalawa, dahil mas mabilis lumaki ang plasma volume kaysa red cells; ang iron na may vitamin C ang karaniwang lunas.
Anemia in pregnancy is a hemoglobin under 11 g/dL in the first and third trimesters and under 10.5 g/dL in the second, because plasma volume expands faster than red cells; iron with vitamin C is the usual fix.
📚 Pag-aralan: Mga Batayan ng Prenatal: Due Date, mga Visit at Danger Signs
Gestational diabetes screen (1-hour glucose challenge)
Sa 24 hanggang 28 linggo, iinom ang pasyente ng 50 grams na glucose at ang 1-hour value na 130 hanggang 140 mg/dL o higit pa (nag-iiba ang cutoff ayon sa practice) ay positive screen na magpapadala sa kanya sa 3-hour test.
At 24 to 28 weeks the client drinks 50 grams of glucose and a 1-hour value of 130 to 140 mg/dL or higher (the cutoff varies by practice) is a positive screen that sends her to the 3-hour test.
📚 Pag-aralan: Mga Batayan ng Prenatal: Due Date, mga Visit at Danger Signs
3-hour glucose tolerance test (gestational diabetes)
Pagkatapos ng 100-gram na glucose load, ang mga cutoff ay fasting 95, 1-hour 180, 2-hour 155 at 3-hour 140 mg/dL (Carpenter-Coustan), at ang dalawa o higit pang value na katumbas o mas mataas dito ay diagnosis ng gestational diabetes.
After a 100-gram glucose load the cutoffs are fasting 95, 1-hour 180, 2-hour 155 and 3-hour 140 mg/dL (Carpenter-Coustan), and two or more values at or above them diagnose gestational diabetes.
📚 Pag-aralan: Mga Batayan ng Prenatal: Due Date, mga Visit at Danger Signs
Mga mnemonic
EAT (what the RN never delegates)
Evaluate, Assess, Teach: ang pinananatili ng RN, kasama ang judgment at mga hindi stable na pasyente; ang mga LPN ay nangongolekta ng data at nagre-reinforce ng teaching, at ang assistive personnel ay sumusukat at nagre-report ng routine data.
Evaluate, Assess, Teach: what the RN keeps, with judgment and unstable clients; LPNs collect data and reinforce teaching, and assistive personnel measure and report routine data.
📚 Pag-aralan: Delegation Cheat Code: Huwag Kailanman I-delegate ang Kinakain Mo (EAT)
MY CHICKEN HEZ TB (airborne precautions)
My = Measles, Chicken = Chickenpox (varicella), Hez = Herpes zoster kapag disseminated, TB = Tuberculosis: ang mga sakit na nangangailangan ng N95 respirator at negative-pressure room.
My = Measles, Chicken = Chickenpox (varicella), Hez = Herpes zoster when disseminated, TB = Tuberculosis: the diseases that need an N95 respirator and a negative-pressure room.
SPIDERMAN (droplet precautions)
meningococcal Sepsis, Scarlet fever, Strep throat, Parvovirus, Pneumonia (ilang uri), Pertussis, Influenza, Diphtheria, Epiglottitis, Rubella, Mumps, meningococcal Meningitis, Mycoplasma, Adenovirus: mga sakit na nangangailangan ng surgical mask pagpasok sa kuwarto.
meningococcal Sepsis, Scarlet fever, Strep throat, Parvovirus, Pneumonia (some types), Pertussis, Influenza, Diphtheria, Epiglottitis, Rubella, Mumps, meningococcal Meningitis, Mycoplasma, Adenovirus: diseases needing a surgical mask on entering the room.
📚 Pag-aralan: Contact, Droplet, Airborne: Piliin ang Tamang Pinto
MRS. WEE (contact precautions)
Multidrug-resistant organisms, Respiratory syncytial virus, Skin infections (scabies, impetigo, herpes simplex), Wound infections (draining), Enteric infections (C. difficile), Eye infections (viral conjunctivitis): mga sakit na nangangailangan ng gown at gloves.
Multidrug-resistant organisms, Respiratory syncytial virus, Skin infections (scabies, impetigo, herpes simplex), Wound infections (draining), Enteric infections (C. difficile), Eye infections (viral conjunctivitis): the diseases that need a gown and gloves.
📚 Pag-aralan: Contact, Droplet, Airborne: Piliin ang Tamang Pinto
-OLOL (beta blockers)
Ang generic name na nagtatapos sa -olol (metoprolol, atenolol, propranolol) ay beta blocker: i-check ang pulse, i-hold kung ang heart rate ay mas mababa sa 60, at huwag itong biglaang ihinto.
A generic name ending in -olol (metoprolol, atenolol, propranolol) is a beta blocker: check the pulse, hold for a heart rate under 60, and never stop it abruptly.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
-PRIL (ACE inhibitors)
Ang generic name na nagtatapos sa -pril (lisinopril, enalapril, captopril) ay ACE inhibitor: bantayan ang tuyong ubo, i-check ang potassium, at ituring na emergency ang angioedema.
A generic name ending in -pril (lisinopril, enalapril, captopril) is an ACE inhibitor: watch for a dry cough, check potassium, and treat angioedema as an emergency.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
-SARTAN (angiotensin receptor blockers)
Ang generic name na nagtatapos sa -sartan (losartan, valsartan) ay angiotensin receptor blocker: ang alternatibo sa ACE inhibitor na walang ubo, na may parehong babala sa potassium at pagbubuntis.
A generic name ending in -sartan (losartan, valsartan) is an angiotensin receptor blocker: the ACE-inhibitor alternative without the cough, with the same potassium and pregnancy warnings.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
-STATIN (cholesterol drugs)
Ang generic name na nagtatapos sa -statin (atorvastatin, simvastatin) ay nagpapababa ng cholesterol: inumin ang simvastatin sa gabi (atorvastatin kahit anong oras), i-report ang pananakit ng kalamnan (rhabdomyolysis), at i-check ang liver enzymes bago magsimula.
A generic name ending in -statin (atorvastatin, simvastatin) lowers cholesterol: take simvastatin in the evening (atorvastatin any time), report muscle pain (rhabdomyolysis), and check liver enzymes before starting.
📚 Pag-aralan: Mga Drug Class Ayon sa Suffix at ang Side Effect na Naglalarawan sa Bawat Isa
SLUDGE (cholinergic crisis)
Salivation, Lacrimation, Urination, Defecation, GI upset, Emesis: ang mga palatandaan ng sobrang acetylcholine (organophosphate poisoning o cholinergic crisis), na binabaligtad ng atropine.
Salivation, Lacrimation, Urination, Defecation, GI upset, Emesis: the signs of too much acetylcholine (organophosphate poisoning or cholinergic crisis), reversed with atropine.
📚 Pag-aralan: Ang Antidote Table na Makikita Mo sa Araw ng Exam
TIRED (hypoglycemia signs)
Tachycardia, Irritability, Restlessness, Excessive hunger, Diaphoresis: ang mga maagang palatandaan ng mababang blood sugar, kine-check sa mga peak time ng insulin at ginagamot ng 15 gramo ng carbohydrate.
Tachycardia, Irritability, Restlessness, Excessive hunger, Diaphoresis: the early signs of low blood sugar, checked at insulin peak times and treated with 15 grams of carbohydrate.
ROME (ABG interpretation)
Respiratory Opposite (magkabaligtad ang galaw ng pH at PaCO2), Metabolic Equal (magkasabay ang galaw ng pH at HCO3): ang dalawang hakbang na pagsusuri sa pagpapangalan ng anumang acid-base imbalance.
Respiratory Opposite (pH and PaCO2 move in opposite directions), Metabolic Equal (pH and HCO3 move together): the two-step check for naming any acid-base imbalance.
MURDER (hyperkalemia signs)
Muscle weakness, Urine output low, Respiratory distress, Decreased cardiac contractility, ECG changes (peaked T waves), Reflexes abnormal: ang mga palatandaan ng potassium na higit sa 5.0 mEq/L.
Muscle weakness, Urine output low, Respiratory distress, Decreased cardiac contractility, ECG changes (peaked T waves), Reflexes abnormal: the signs of potassium above 5.0 mEq/L.
📚 Pag-aralan: Potassium: Ang Electrolyte na Nagpapahinto ng Puso
SALT LOSS (hyponatremia signs)
Seizures, Abdominal cramps, Lethargy, Tendon reflexes diminished, Loss of urine and appetite, Orthostatic hypotension, Shallow breathing, Spasms: ang mga palatandaan ng sodium na mas mababa sa 135 mEq/L.
Seizures, Abdominal cramps, Lethargy, Tendon reflexes diminished, Loss of urine and appetite, Orthostatic hypotension, Shallow breathing, Spasms: the signs of sodium below 135 mEq/L.
📚 Pag-aralan: Sodium, Calcium at Magnesium: Pagkibot, Pagkombulsyon at Pagiging Matamlay
FRIED (hypernatremia signs)
Fever and flushed skin, Restlessness, Increased fluid retention and blood pressure, Edema, Decreased urine output and dry mouth: ang mga palatandaan ng sodium na higit sa 145 mEq/L, kasama ang pagkauhaw.
Fever and flushed skin, Restlessness, Increased fluid retention and blood pressure, Edema, Decreased urine output and dry mouth: the signs of sodium above 145 mEq/L, along with thirst.
📚 Pag-aralan: Sodium, Calcium at Magnesium: Pagkibot, Pagkombulsyon at Pagiging Matamlay
CATS (hypocalcemia signs)
Convulsions, Arrhythmias, Tetany, Spasms and stridor: ang mga palatandaan ng hypocalcemia, total calcium na mas mababa sa 9 mg/dL; ang bahagyang pagbaba ay nagdudulot ng tingling, malalang palatandaan malapit sa 7; bantayan pagkatapos ng thyroid o parathyroid surgery.
Convulsions, Arrhythmias, Tetany, Spasms and stridor: signs of hypocalcemia, total calcium below 9 mg/dL; mild drops cause tingling, severe signs near 7; watch after thyroid or parathyroid surgery.
📚 Pag-aralan: Sodium, Calcium at Magnesium: Pagkibot, Pagkombulsyon at Pagiging Matamlay
MONA (heart attack drugs)
Morphine, Oxygen, Nitroglycerin, Aspirin: ang klasikong recall list para sa pinaghihinalaang heart attack; ngayon ay una ang aspirin, oxygen lamang kapag mas mababa sa 90% ang saturation, at morphine lamang kung hindi umubra ang nitrates.
Morphine, Oxygen, Nitroglycerin, Aspirin: the classic recall list for a suspected heart attack; today aspirin comes first, oxygen only below 90% saturation, and morphine only if nitrates fail.
LEFT = LUNGS, RIGHT = REST (heart failure sides)
Ang Left-sided failure ay bumabalik sa Lungs (crackles, dyspnea, mabulang plema) at ang Right-sided failure sa Rest ng katawan (edema, ugat sa leeg, atay): ang tagapag-uri ng sintomas ng heart failure.
Left-sided failure backs up into the Lungs (crackles, dyspnea, frothy sputum) and Right-sided failure into the Rest of the body (edema, neck veins, liver): the heart failure symptom sorter.
VEAL CHOP (fetal heart rate decelerations)
Variable = Cord compression, Early = Head compression, Accelerations = Okay, Late = Placental insufficiency: kung paano basahin ang bawat pattern ng deceleration sa fetal monitor.
Variable = Cord compression, Early = Head compression, Accelerations = Okay, Late = Placental insufficiency: how to read each deceleration pattern on a fetal monitor.
📚 Pag-aralan: VEAL CHOP: Pagbasa ng Strip sa Loob ng Limang Segundo
TORCH (infections that cross the placenta)
Toxoplasmosis, Other (syphilis, varicella, parvovirus, HIV), Rubella, Cytomegalovirus, Herpes simplex: mga impeksyong puwedeng maipasa sa fetus o bagong silang na sanggol, sa pagbubuntis o sa panganganak, at magdulot ng birth defect.
Toxoplasmosis, Other (syphilis, varicella, parvovirus, HIV), Rubella, Cytomegalovirus, Herpes simplex: infections that can pass to the fetus or newborn, in pregnancy or at birth, and cause birth defects.
📚 Pag-aralan: Mga Batayan ng Prenatal: Due Date, mga Visit at Danger Signs
APGAR (newborn score)
Appearance (kulay), Pulse, Grimace (reflex irritability), Activity (muscle tone), Respiration: ang limang senyales ng bagong silang na sanggol na may score na 0 hanggang 2 bawat isa sa 1 at 5 minuto.
Appearance (color), Pulse, Grimace (reflex irritability), Activity (muscle tone), Respiration: the five newborn signs scored 0 to 2 each at 1 and 5 minutes.
📚 Pag-aralan: Ang Unang Oras: APGAR, Init, Vitamin K, at Asukal
BUBBLE-LE (postpartum assessment)
Breasts, Uterus (matigas ang fundus, nasa midline), Bladder, Bowel, Lochia, Episiotomy o hiwa, Legs (mga namuong dugo), Emotions: ang head-to-toe na pagkakasunod-sunod sa postpartum (mas lumang anyo ang BUBBLE-HE, ang H ay para sa Homans' sign).
Breasts, Uterus (fundus firm, midline), Bladder, Bowel, Lochia, Episiotomy or incision, Legs (clots), Emotions: the postpartum head-to-toe order (older form BUBBLE-HE, H for Homans' sign).
📚 Pag-aralan: Postpartum Hemorrhage: Masahe Muna, Saka ang mga Gamot
GTPAL (obstetric history)
Gravida (kabuuang pagbubuntis), Term births (37 linggo o higit pa), Preterm births (20 hanggang 36 na linggo), Abortions (pagkawala bago ang 20 linggo), Living children: kung paano itala ang obstetric history.
Gravida (total pregnancies), Term births (37 weeks or more), Preterm births (20 to 36 weeks), Abortions (losses before 20 weeks), Living children: how to record an obstetric history.
📚 Pag-aralan: Mga Batayan ng Prenatal: Due Date, mga Visit at Danger Signs
PROVe (tetralogy of Fallot)
Pulmonary stenosis, Right ventricular hypertrophy, Overriding aorta, Ventricular septal defect: ang apat na depekto ng tetralogy of Fallot, ang cyanotic na depekto sa puso sa likod ng mga tet spell.
Pulmonary stenosis, Right ventricular hypertrophy, Overriding aorta, Ventricular septal defect: the four defects of tetralogy of Fallot, the cyanotic heart defect behind tet spells.
📚 Pag-aralan: Tet Spells, Coarctation, at ang Strawberry Tongue
SIG E CAPS (depression symptoms)
Sleep change, Interest lost, Guilt, Energy low, Concentration poor, Appetite change, Psychomotor change, Suicidal thoughts: ang major depression ay nangangailangan ng lima sa loob ng dalawang linggo, kasama ang low mood o lost interest.
Sleep change, Interest lost, Guilt, Energy low, Concentration poor, Appetite change, Psychomotor change, Suicidal thoughts: major depression needs five for two weeks, including low mood or lost interest.
SAD PERSONS (suicide risk factors)
Sex male, Age under 19 or over 45, Depression, Previous attempt, Ethanol use, Rational thinking loss, Social support lacking, Organized plan, No spouse, Sickness: ang klasikong checklist ng panganib sa pagpapakamatay.
Sex male, Age under 19 or over 45, Depression, Previous attempt, Ethanol use, Rational thinking loss, Social support lacking, Organized plan, No spouse, Sickness: the classic suicide risk checklist.
HOT AND NERVOUS, COLD AND SLUGGISH (thyroid)
Ang hyperthyroidism ay mainit at kinakabahan (heat intolerance, pagbaba ng timbang, tachycardia, panginginig); ang hypothyroidism ay giniginaw at matamlay (cold intolerance, pagtaas ng timbang, bradycardia, constipation): ang tagapag-uri ng sintomas ng thyroid.
Hyperthyroidism runs hot and nervous (heat intolerance, weight loss, tachycardia, tremor); hypothyroidism runs cold and sluggish (cold intolerance, weight gain, bradycardia, constipation): the thyroid symptom sorter.
ADDISON'S = ADD, CUSHING'S = CUSHION (adrenal disorders)
Ang Addison's ay kulang na cortisol, kaya ADD steroids (mababang presyon, mababang sodium, mataas na potassium); ang Cushing's ay sobra, isang CUSHION ng taba (moon face, mataas na glucose, mataas na presyon).
Addison's is too little cortisol, so ADD steroids (low pressure, low sodium, high potassium); Cushing's is too much, a CUSHION of fat (moon face, high glucose, high pressure).
RACE (fire response)
Rescue ang sinumang nasa panganib, Alarm (hilahin at tumawag), Confine ang apoy sa pagsasara ng mga pinto, Extinguish o Evacuate: ang pagkakasunod-sunod ng gagawin kapag may natuklasang sunog.
Rescue anyone in danger, Alarm (pull it and call), Confine the fire by closing doors, Extinguish or Evacuate: the order of actions when you discover a fire.
📚 Pag-aralan: RACE, PASS at ang mga Panganib na Nakatago sa Harap Mo
PASS (fire extinguisher)
Pull ang pin, Aim sa ilalim ng apoy, Squeeze ang hawakan, Sweep nang pakaliwa-kanan: kung paano gamitin ang fire extinguisher kapag nasimulan na ang RACE.
Pull the pin, Aim at the base of the fire, Squeeze the handle, Sweep side to side: how to use a fire extinguisher once RACE has been started.
📚 Pag-aralan: RACE, PASS at ang mga Panganib na Nakatago sa Harap Mo
FAST (stroke recognition)
Face drooping, Arm weakness, Speech difficulty, Time para tumawag ng tulong at itala ang oras: ang pampublikong stroke screen (ang BE FAST ay nagdadagdag ng Balance at Eyes).
Face drooping, Arm weakness, Speech difficulty, Time to call for help and note the time: the public stroke screen (BE FAST adds Balance and Eyes).
📚 Pag-aralan: Mga Window ng Stroke at Tumataas na Intracranial Pressure
Mga NCLEX-style na tanong, XP at streak sa app, sa English na may tulong sa Tagalog. Walang sign up.